Estebe Materre

DOTRINA KRISTIANA

Fitxategi hau “liburu-e” bildumako alea da,
liburu elektronikoen irakurgailurako prestatua.

Liburu gehiago eskuratzeko:
              http://armiarma.com/liburu-e

Iturria: Dotrina christiana, Estebe Materre. Iacoves Millanges, 1623

http://klasikoak.armiarma.com/

Egileari buruzko informazioa:

       http://zubitegia.armiarma.com/egileak/00616.htm

DOTRINA KRISTIANA

Bigarren impresionean
debozinozko othoitz eta orazino batzuez berreturik.

Aita Estebe Materre
San Franziskoren Ordenako Fraideak
hirur partetan egina.

Bordelen, Iacoves Millanges.
Erregeren Inprimazailearenean. 1623

BURU HUNEK HIRUR PARTE DITU

       Lehenbizikoan ibenuzen da Giristinoak iakin behar duen Doktrina deklarazino gabe.

       Bigarrenean Doktrina haren deklarazinoa galdeginez eta ihardetsiz egina.

       Hirurgarrenean ezarten dira debozinozko othoitz eta Orazino batzuk bere denboretan egin eta erran behar direnak.

A MONSEIGNEUR

Monseigneur le reverendissime Clavde de Rveil Euesque de Bayonne, Conseiller du Roy en fes Conseils d'Estat et Priué, Aumosnier et Predicateur ordinaire de sa Majesté, etc.

       Monseigneur,

       Voicy ce liuret escrit en Basque, et dressé ponr le profit de Basques, qui se vient rendre à vous, qui estes le Prelat tres-merité de cette nation Basque. Il vous est iustement deu, puis qu'il a esté connu dans le territoire a vostre Dioceze: et d'ailleurs comme il traicte de l'instruction spirituelle des ames, il se vient par deuoir ietter conte les bras de celuy sous et par l'auctorité du quel depart et administré le pain de la doctrine salutaire. Ce zele ardent que vous temoignez au salut de ces ames que vous sont commises, et ce foing pastoral qui vous fait employer à la visite de votre troupeau, auec tant d'affection comme un chacun sçait, me portent à croire que vous ne reietterez pas ce mien ouurage, lequel quoy que petit, et indigne de vous estre presenté, vous auez meantmoins cy-deuant aduoué propre et utile pour l'aduencement spirituel de ceux auquels ie le destine: ioint que ceste affabilité gracicuse, que la nature a si viuement emprint en vostre visage, me fait esperer que vous luy ferez un accueil aggreable, tant en consideration de son utilité, comme aussi pour la sincere intention de celuy qui le vous dedie. Agreez doncques ie vous supplie que son front soit honoré de vostre nom celebre, afin qu'il soit de tant mieux receu de vos diocesains Basques qu'il sera par eux recognu pour votre, et comme ne venant en leurs mains que par celles de leur Prelat, qui respire à toute reste le bien et salut de leurs ames. Sur l'asseurance de ceste faueur te prieray ce grand Dieu qui coronne de glorie à ceux qui procurent l'accoissement de son honneur, qu'il benisse vos loüables desseins, et comble vostre ame de ses graces: et auec ce me diray en toute humilité.

       Monseigneur,

Vostre tres-humble et tres-obeyssant serviteur,

F.E. Materre

EUSKALDUNEI

       Miretsiko duzue agian nik (Euskal-herriko ez naizelarik) Euskaraz eskiribatzeko ausartziaren hartzea. Baiña baldin konsidera ba-dadi edirenen duzue eztela gauza hunetan ausarrziarik, eta ez zer miretsirik: aitzitik bertzela egin ba-nu miretsi behar zatekeiela eta erran ahanzi zitzaitala neure eginbidea. Zeren Iainkoak niri hitzkunza hunen ikasteko enze aphur bat eman derautanaz geroz, iduritzen zait hoben nukeiela, eta ere ezagutza gutitako eta esker gabe izanen ninzela, baldin Euskal-herrian ikasia Euskal-herriko probetxutan enplegatu ez-panu.

       Ebanjelioko zerbitzari alfer hura gaztigatu zuen bere nabusiak, zeren irabazian erabiltzeko errezibitu zuen talentua eta dirua estalia eta ehortzia eduki zuen. Handik izan noiz ni ere beldur hala gertha zekidan, baldin Euskaraz menzatzeko ardiesi dudan talentua eta iakina arima irabazian enplegatu gabe ehortzia eta gordea edukitzen banuen. Eta etzait iduri asko dela Kadiratik predikatuz probetxu egitea baiña are uste dut eskiribuz ere behar dela enseiatu eta trabaillatu.

       Eta nola lanak zimendutik behar baitu hasi, eta gure salbamenduko obraren zimendua baita Doktrina Kristiana, halatan nik ere, handik hasten naizela, hartu dut gogo liburutto hunen egiteko, eta iendartera atheratzeko, hunetan (bertze erakuslerik eztenean) ikus dadin laburzki zer-ere sinhetsi, obratu, eta esktu behar baita; Eta gero ikus dadin halaber nola behar den Euskara eskiribatu eta irakurtu.

       Gaiñerakoan badakit Euskal-Herria añhitz moldez minzatzen direla, eta nor bere herriko Euskara zaikala hoberenik eta ederrenik. Eta handik gogoka emaitan deraut ene eskiribatzeko molde haur etzaiela guztiei ongi idurituko: baiña nahi dut iakin dezaten halakoek nek hitzkuntza hunetan dakidana Saran ikasi dudala, eta hango euskara ongi erabiltzen badut ez naizela gaitz erraiteko, eta ez arbuiatzeko, zeren ez paitakit nik hangoa baizen. Ordea ea Sarako Euskara denz Euskal-herriko hoberena eta garbiena, ez naiz ni hartan sartzen, bat-bederak emanen du bere iduririk. Eta Sarako Euskara hunetzaz kontent eztenak ezkiriba beza bertze Euskara hobeago batez eta hobeakiago, ez naiz ni hargatik bekaiztuko, eta ez inbidios izanen.

       Finean hemen den guztia borondate on batekin Iainkoaren ohoretan eta arimen probetxutan egina da: Hala beraz errezibi ezazue, eta zuen orazinoetan egin nazazue partale.

EXAMINAZALEEN APROBAZINOA

       Ikusi dut Bayonako Iaun Bikario Jeneralaren manuz Dotrina Kristiana daritzan liburu bat Aita Materrak egina, eta edireiten dut ez tuela deus ere gure Fede sainduaren kontrako gauzatik: Aitzitik dela obra bat ttipia delarik handia, hitz gutiz añhitz erraiten duena, ongi eskiribatua, eta merexi duena ibil dadin iendartean, eta guztien eskuetan. Saran egina Abendoraen lehenean, milla seietan ehun eta hamesei garren urthean.

P. de Axular

       Ikusi dut eta irakurtu gure Iaun Bikario Jeneralaren manamanduaren azpian Aita Materra San Franziskoren Ordenako Fraide eta Reuleko Gradianak egin duen Dotrina Kristana, eta eztut hartan edireiten gure Fede, eta Eliza ama Katholika sainduaren kontrako gauzarik: Aitzitik iduritzen zait dela Euskaldun guztienzat probetxu handitakoa, eta hala inprimaturik argira ilkitzeko digne dela. Isatsun egina Abendoaren bortzgarren egunean, milla seietan ehun eta hamaseigarren urthean.

P. De Guilantena

IRAKURZAILEARI

       Nola bethiere aprendiz eta ikas-behar baikara, eta gaitz baita obra baten alde guztiz jugen nehork ezin arbuia dezakeien bezala egitea, beha egotu naiz ea zer erraiten zuten iendek nik zerbait urthute duela eskiribatu nuen giristinoaren Dotrinaz, eta ediren dut ezen batzuen artean hartzaz zebilan solhasa, eta erraiten zena zela Dotrina eta Dotrinaren deklarazinoa ez elkarrekin, baiña beregainki eta bereziki bi partetan ibeni behar zirela. Bada halako hrl atsegin egiteagatik, eta renoni ere eztela gaizkiago iduriturit berezi ditut elkar ganik, eta egin bi parte. Eta zeren añhitz baita Euskal-herrian irakurtzen dakienik, baiña ez Euskara baizen bertze hitzkunzarik aditzen, halatan egin ditut halakoenzat Euskaraz debozinozko othoitz eta Orazino batzuk, goizetan, arratsetan, eta bertze añhitz denboratan eta okasinotan egin eta erran ahal ditezkeienak, zeinetzaz egiten baitut hirurgarren partea, Guztiak dohazi borondate on batez eginak. Egiezu begitarte, eta errezebi itzazu nik zeurerk balira errezibi nitzan nahi zendukeien bezala.

LEHEN PARTEA

Giristonak iakin behar duen doktrina deklarazino gabe

PATER NOSTER

       Gure Aita zeruetan zaudena, erabil bedi sainduki zure izena; ethor bedi zure erresuma: egin bedi zure borondatea, zeruan bezala lurrean ere: Iguzu egun gure eguneko ogia; eta barka diatzaguzu geure zorrak, guk gure gana zordun direnei barkazen derauztegun bezala: eta Ez zaitzazula utz tentamendutan errortzera: aitzitik begira gaitzazu gaitzetik. Biz hala Salbatzaillea.

ABE MARIA

       Agur Maria, garaziaz bethea, Iauna da zurekin: benedikatua zara emazteen artean, eta benedikatua da zure sabeleko fruitua, Iesus. Maria saindua, Iainkoaren ama, egizu othoitz gu bekatoreok gatik, orai eta gure heriotzeko orenean. Biz hala salbatzaillea.

CREDO IN DEUM

       Sinhesten dut Iainko Aita bothere guztia duena, zeruaren eta lurraren egilea baithan. Eta Iesu-Kristo haren seme bakoitz gure Iauna baithan, zein konzebitu baitzen Espiritu sainduaren obraz, sorthu zen Maria Birjina gatik. Pairatu zuen Ponzio Pilatusen manuaren azpian, kruzifikatu zuten, hil zen, eta ehorzi zuten; iautsi zen ifernuetara; iaiki zen bizirik hirurgarren egunean hilen artetik; ikan zen zeruetara, iarririk dago Iainko Aita bothere guztia duenaren eskuiñeko aldean; handik ethorriko da hilen eta bizien iulgatzera. Sinhesten dut Espiritu saindu baithan, Eliza Katholika saindua, Sainduen partaletasuna, bekatuen barkamendua, haragiaren piztea, bethiere iraunen duen bizitzea. Hala da salbatzaillea.

SALVE REGINA

       Agur Erregina miserikordiaren ama, bizitzea, eztitasuna, eta gure esperanza agur. Zure gana gaude oihuz Ebaren seme desterratuok. Zure gana gaude hatsbeherapenez, aiez, eta nigarrez nigarrezko haran hunetan. Ea bada gure arartekoa, zure begi miserikordiazko horiek itzul itzazu gure gana, eta Iesus benedikatua zure sabeleko fruitua erakuts diazaguzu desterru hunen ondoan. A bihotz-bera, a urrikalmendutsua, a Maria birjina eztia.

IAINKOAREN MANAMENDUAK

       Iainkoaren manamendu sainduak dira hamar.

       Lehenbizikoa: Iainko bat dela sinhetsirik, hura bera gauza guztien gaiñetik onhets, adora, eta zerbitza dezagula.

       Bigarrena: arnegurik, zinik, edo iuramenturik banoki eta premia gabe eztagigula.

       Hirurgarrena: Igandeak eta bertze bestak begira ditzagula.

       Laurgarrena: geure burhasoak ohora ditzagula.

       Bortzgarrena: nehor hil eztezagula.

       Seigarrena: haragizko obrarik ezkontzaz kanpoan eztagigula.

       Zazpigarrena: deus ebats eztezagula.

       Zortzigarrena: Nehori falseriarik erauz eztiazogula.

       Bederatzigarrena: bertzeren senharrik edo emazterik desira eztezagula.

       Hamargarrena: lagunaren onhasunari guthizia ezkakitzala.

ELIZAREN MANAMENDUAK

       Eliza ama sainduaren manamenduak dira bortz.

       Lehenbizikoa: Igandetan eta bertze bestetan Meza osoa enzun dezagula.

       Bigarrena: Urthean behin bedere kofesa gaitezila.

       Hirurgarrena: Gorputz saindua Bazko-garizumakoz errezibi dezagula.

       Laurgarrena: Gartha denboretan, Bijilietan, eta Garizuman (baldin traburik ezpadugu) barur gaitezila.

       Bortzgarrena: Hamarren primiziak osoki paga ditzagula.

       Bortz manamendu hauken gaiñera baditu Elizak bi debeku.

       Bata da, Otzilare larunbatetan haragirik ez iatea.

       Eta bertzea, Abendoaren lehenbiziko Igandetik Trofaniaraiño, edo Erregeen eguneraiño, eta hauste egunetik Bazko zahar arteño eztirik ez egitea, espos Mezarik ez enzutea.

ARTIKULU FEDEZKOAK

       Artikulu fedezkoak. Giristinoak sinhetsi behar dituenak dira hamalaur: zazpiak dira Iainkoari Iainko bezala ukitzen zaitzanak, eta bertze zazpiak Iesu Kristo gure salbatzaileari gizon bezala dagotzanak.

       Iainkoari Iainko bezala ukitzen zaitzanak dira hauk.

       Lehenbizikoa, badela Iainko bat indar eta bothere guztia duena. Bigarrena, Iainkoa dela Aita.

       Hirurgarrena, Iainkoa dela Seme.

       Laurgarrena, Iainkoa dela Espiritu saindu. Aita, Semea, eta Espiritu saindua hirur presuna eta egiazko Iainko bat.

       Bortzgarrena, Iainkoa dela Kreatzaillea.

       Seigarrena, Iainkoa dela Salbatzaillea.

       Zazpigarrena, Iainkoa dela lorifikatzaillea.

       Bertze zazpiak Iesu Kristo gure Salbatzaileari gizon bezala dagotzanak dira hauk.

       Lehenbizikoa, Iainkoaren semea konzebitu zela, eta egin gizon Birjina Mariaren sabelean Espiritu sainduaren obraz.

       Bigarrena, sorthu zela gelditurik Andre dana Maria erdi baiño lehen, erditzean, eta erdiz gero ere Birjina.

       Hirurgarrena, kruzifikatu zutela, hil zela, eta ehorzi zutela.

       Laurgarrena, iautsi zela ifernuetara, erran nahi da, lurraren barreneko leku beheretara edo linboetara, eta handik athera zituela han haren ethortzearen begira zeuden arima sainduak.

       Bortzgarrena, piztu zela hirurgarren egunean.

       Seigarrena, ikan zela zeruetara, eta iarririk dagoela bere Aitaren eskuineko aldean.

       Hamalaur artikulu hauken gaiñera eman ahal ditezke oraiño bortz gehiago Kredotik atherarik.

       Lehenbizikoa, badela Eliza bat, erran nahi da Giristino fidel guztien batasun bat eta konpaiñia bat.

       Bigarrena, Eliza hunetan badela obra on guztien partaletasuna.

       Hirurgarrena, badela halaber bekatuen barkamendua.

       Laurgarrena, munduaren azken finean guztiok piztu beharko dugula.

       Bortzgarrena, mundu hunetako bizitzearen ondoan izanen dela bertze munduan bizitze finik eta akabatzerik izanen eztuen bat.

SAGARAMENDUAK

       Elizako Sagaramendu sainduak dira zazpi.

       1. Bathaioa.

       2. Konfirmazinoa.

       3. Gorputz saindua.

       4. Penitenzia.

       5. Oliadura, edo Anunzioa.

       6. Ordena.

       7. Ezkontza.

BERTHUTEAK

       Berthute prinzipalak dira zazpi: eta hetarik hirurak deitzen dira Teologalak, eta laurak Kardinalak.

       Teologalak dira, Fedea, Esperanza, eta Karitatea.

       Kardinalak dira, Prudenzia, Iustizia, Tenperanzia, eta Borthitztasuna.

PERFEZIONEKO KONSEILLUAK

       Perfet izaiteko konseilluak dira hirur.

       1. Borondatezko probetasuna.

       2. Bethiereko kastitatea.

       3. Bekaturik ezten gauza guztietan obedient izaitea.

OBRA MISERIKORDIAZKOAK

       Obra miserikordiazkoak Giristonoak konplitu behar dituzkeienak dira hamalaur, zazpiak dira arimakoak, eta bertze zazpiak gorputzekoak.

       Arimako zazpiak dira hauk.

       1. Eztakienari erakustea.

       2. Bekatorearen korrejitzea eta zenzatzea.

       3. Beharrean dagoenari konseillu onaren emaitea.

       4. Tristeen konsolatzea.

       5. Bidegabeen pazientki pairatzea.

       6. Gaizki egilei barkatzea.

       7. Bizien gatik, hilen gatik, eta gaizki ekiten derakutenak gatik othoitz egitea.

       Gorputzekoak dira hauk.

       1. Gose denari iatera emaitea.

       2. Egarri denari edatera eskentzea.

       3. Erromerian dabilzanen, eta bertze beharren ostatatzea.

       4. Biluzien bestitzea.

       5. Erien eta garzelan daudenen bisitatzea, hautemaitea, eta konsolatzea.

       6. Gathibuen libratzea eta atheratzea.

       7. Hilen ehorztea.

       Hauk dira hamalaur obra miserikordiazkoak: eta deitzen dira miserikordiazkoak eta ez iustiziazkoak, zeren zenbait behar ordu premiazkoz bertzetan, debozinozkoak eta borondatezkoak baitira, eta ez obligazinozkoak edo bortxazkoak.

ESPIRITU SAINDUAREN DOHAIÑAK

       Espiritu sainduaren dohaiñak dira zazpi.

       1. Zuhurzia.

       2. Adimendua.

       3. Konseillua.

       4. Borthitztasuna.

       5. Iakintasuna.

       6. Pietatea.

       7. Iainkoaren Beldurtasuna.

ZORTZI DOHATSUTASUNAK

       Zortzi presuna suerte dohatsu direla erraiten du gure Salbatzailleak bere Ebanjelioan ,eta baitira hauk.

       1. Gogoz eta borondatez probe direnak.

       2. Presuna emeak eta mansoak.

       3. Nigar egiten dutenak.

       4. Iustizia gose eta egarri direnak.

       5. Miserikordia egiten dutenak.

       6. Bihotzez jahu direnak.

       7. Presuna bakezkoak.

       8. Iustizia gatik persekuzioneak eta trabailluak pairatzen dituztenak.

BEKATUEN DIFERENZIAK

       Bi bekatu suerte dira: Orijinala, eta aktuala.

       Eta aktuala: bata da mortala, eta bertzea beniala.

BEKATU MORTAL BURUZAGIAK

       Bekatu mortal buruzagiak dira zazpi.

       1. Urguillutasuna.

       2. Abarizia.

       3. Haragizko bekatua, edo emakhoitasuna.

       4. Inbidia.

       5. Gula, edo sabel+darraiotasuna.

       6. Haserretasuna.

       7. Nagitasuna.

ZAZPI BEKATU MORTALEN ERREMEDIOAK

       Zazpi bekatu hauken kontra badira zazpi erremedio.

       1. Urguillutasunaren kontra, humiltasuna.

       2. Abariziaren kontra liberaltasuna.

       3. Haragizko bekatuaren kontra, kastitatea, emaztetarik apart egoitea.

       4. Inbidiaren kontra, onheriztea.

       5. Gularen soberaniazko ian edanaren kontra, abstinenzia, neurriz iatea eta edatea.

       6. Haserretasunaren kontra, dilijenzia, erne eta iratzarri izaitea.

ESPIRITU SAINDUAREN KONTRAKO BEKATUAK

       Espiritu sainduaren kontra direla erraiten diren bekatuak dira sei.

       1. Iainkoaren miserikordiaz etsitzea eta desesperatzea.

       2. Obra onik gabe salbatuko dela uste izaitea ere presumitza.

       3. Egia iakinaren eta ezagutuaren kontra ioaitea.

       4. Bertzeren ontasun espiritualaz damu hartzea.

       5. Bekatutan itsuturik eta gogorturik egoitea.

       6. Azken finean penitenziarik egin gabe bekatu mortaletan hiltzea.

IAINKOAREN AITZINEAN OIHUZ MENDEKU ESKE DAUDEN BEKATUAK

       Iainkoaren aitzineari oihuz mendeku eske daudela erraiten diren bekatuak dira laur.

       1. Gogoan deliberaturik, eta aitzinetik pensaturik egiten den heriotzea.

       2. Naturaren kontra egiten den haragizko bekatua.

       3. Probeen gaizki tratatzea.

       4. Zerbitzariei eta langilei bere soldataren eta iornalaren goratzea, eta bortxaz edukitzea.

       Erraiten da laur bekatu hauk mendeku eske daudela, zeren bertze guztien artetik hain itsusiak eta zuzenaren kontrakoak baitira, non berak bere egileen kontra iaikitzen baitira.

BERTZEREN BEKATU UKITZEN GAITZUTENAK

       Bertzeren bekatuak bertzeren direlarik gu-ere ukiten gaituztenak dira bederatzi.

       1. Gaizki konseillatzea.

       2. Gaizki manatzea.

       3. Gaizki egiten narritatzea.

       4. Gaizki egilearen konsentitzea.

       5. Lausengatzea.

       6. Gaizki egiten duenari laguntzea.

       7. Gaizki egilearen alde iartzen garela haren defendatzea.

       8. Gaizki egiten duela abisatu behar bidean ixilik egoitea.

       9. Ez ikusi eta ez aditu egiten duela bertzeren falten disimulatzea.

       Bekatu hauk berzerenak direlarik gure-ere badira, zeren partale gerthatzen baikara.

ARIMAREN ETSAIAK

       Arimaren etsaiak dira hirur: Mundua, Deabrua, eta Haragia.

       Hetarik handiena da Haragia: zeren Mundua eta Deabrua khen ditzakegu geure ganik baiña ez Haragia.

Laur azken finak

       Azken finak bekaturik ez egiteko gogoan eduki behar direnak dira laur.

       Lehenbizikoa; Heriotzeko orena; Arimaren gorputzetik partitzean izanen den egitekoa eta herstura.

       Bigarrena, Azken iudizioa geure bizi guztian egin ditugun bekatuez eman beharko dugun kontua.

       Hirurgarrena, ifernua: eta han gaixtoek sekulakotz pairatu beharko duten pena eta dolorea.

       Laurgarena, Parabisua, onek eta Iustuek fin gabe gozatuko duten loria.

Iainkoak digula hara heltzeko indar dohain eta garazia.

Biz hala.

BIGARREN PARTEA

Giristinoak iakin behar duen Doktrinaren deklarazinoa,
galdeginez eta ihardetsiz eginea

Giristinoaren izenaz, lehenbiziko kapitulua

       GALDEGITEA. Erradazu lehenbizikorik, ea Giristino zarenz.

       IHARDESTEA. Bai, Iainkoari esker.

       GALDEGITEA. Eta nor deitzen duzu Giristino?

       IHARDESTEA. Iesu-Kristo Iaunaren fedea eta legea duena, eta haren arauera bizitzen dena.

       GALDEGITEA. Nondik heldu da Giristino izen haur?

       IHARDESTEA. Iesu-Kristo gure Iauna ganik, zein baita Iainkoaren seme, eta munduaren Salbatzaille.

       GALDEGITEA. Eta erran baituzu Iesu-Kristoren fedea duena dela Giristino: Zertan dago prinzipalki Iesu-Kristoren fedea?

       IHARDESTEA. Bi pontutan.

       GALDEGITEA. Zein dira hek?

       IHARDESTEA. Bata da Trinitate sainduaren misterioa, eta bertzea Iainkoaren Semearen Inkarnazinoa.

       GALDEGITEA. Zer erran nahi du Trinitate hitz hunek?

       IHARDESTEA. Iainko bat dela hirur presunatan.

       GALDEGITEA. Eta berriz zer erran nahi du Inkarnazinoa bertze hitz hunek?

       IHARDESTEA. Hirur presuna hetarik bigarrena, zein baita Semea, haragiz beztitu zela, gizon egin, eta hil gurutzean gure salbatzeagatik.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu Iainko bat dela hirur presunatan?

       IHARDESTEA. Aditzen dut iainkoa baithan eztela edireiten Iainkotasun bat, izaite bat, eta naturaleza bat baizen, zein ala baiña baitago hirur presunatan, deitzen baitira Aita, Seme, eta Espiritu Saindu.

       GALDEGITEA. Zergatik erraiten duzu hirur presuna hek eztirela Iainko bat baizen?

       IHARDESTEA. Zeren hirurek naturaleza ber-bat, izaite bat, eta bothere bat baizen ezpaitute.

Giristinoaren seiñaleaz, bigaren kapitulua

       GALDEGITEA. Zein da Giristinoaren seiñalea?

       IHARDESTEA. Gurutze saindua.

       GALDEGITEA. Zergatik?

       IHARDESTEA. Zeren harekin egin baitu Iainkoaren semeak gure salbamenduko bora.

       GALDEGITEA. Nola egiten duzu Gurutzearen seiñalea?

       IHARDESTEA. Lehenik emaiten dut eskua belarrean erraiten dudala: In nomine Patris. Gero bulharretan, erraiten dudala, Et Filii: gero ezkerreko eta eskuineko sorbaldetan, erraiten dudala, Et Spiritus sancti. Eta gero azkenean eskuak elkarganatzen ditut erraiten dudala, Amen Iesus.

       GALDEGITEA. Gurutzearen seiñalearen egiteko hitz hauk latinez baitira, zer erran nahi dute Euskaraz?

       GALDEGITEA. Erran nahi dute: Aitaren, Semearen, eta Espiritu Sainduaren izenean, biz hala Salbatzailea.

       GALDEGITEA. Noiz edo zer okasinoetan egin behar da Gurutzeraren Seiñalea? Noiz behar da zeiñatu?

       IHARDESTEA. Goizean ohetik iaikitzean, arratsean oherakoan, etxetik ilkitzean, Elizan sartzean, orazino erraiterakoan, othurunzatzerakoan, obrari lotzerakoan, deusen periletan garenean, zenbait izialdurak hartzen gaituenean, eta finean Espiritu gaixtoak tentatzen gaituen guztietan.

Giristinoaren eginbideaz, hirurgarren kapitulua

       GALDEGITEA. Zer iakin behar du giristinoak bere eginbidearen egiteko?

       IHARDESTEA. Doktrina Kristiana.

       GALDEGITEA. Zer deitzen duzu Doktrina Kristiana?

       IHARDESTEA. Iesu-Kristo gure Iaunak arimaren salbamenduko erakutsi derauzkigun gauzen deklarazino bat.

       GALDEGITEA. Zenbat parte ditu Doktrina hunek?

       IHARDESTEA. Laur prinzipalenak.

       GALDEGITEA. Zein dira hek?

       IHARDESTEA. Artikulu fedezkoak, Orazinoak, Manamenduak, eta Sagaramenduak.

       GALDEGITEA. Zergatik eztira laur baiño gutiago edo gehiago?

       IHARDESTEA. Zeren Giristinoak salbatua izaitekotzat laur gauza behar baititu bere baithan eduki: Fedea, Esperanza, Karitatea, eta Iainkoaren garazia. Fedezko gauzak Kredoan daunza, Esperanzazkoak Pater nosterean, Karitatezkoak hamar Manamenduetan, eta Iainkoaren garaziaren ardiestekoak zazpi Sagaramenduetan.

       GALDEGITEA. Laur gauza hautan sartzen othe da Giristinoaren eginbide guztia?

       IHARDESTEA. Bai, zeren hautan erakusten da zer behar dugun sinhetsi, galdegin, begiratu, eta errezibitu.

       GALDEGITEA. Zer behar dugu sinhetsi?

       IHARDESTEA. Artikulu, fedezkoetan erraiten dena.

       GALDEGITEA. Zer behar dugu galdegin?

       IHARDESTEA. Orazinoetan datzana.

       GALDEGITEA. Zer behar dugu begiratu?

       IHARDESTEA. Iainkoak eta Elizak bere manamenduetan manatzen dutena.

       GALDEGITEA. Eta zer behar dugu errezibitu?

       IHARDESTEA. Elizako Sagaramendu sanduekin batean emaiten zaikun garazia.

       Bada orai errepartimendu haur hunela ikusirik ditzagun deklara Kredo, Pater noster, Abe Maria, Salbe Regina, Manamenduak, Sagaramenduak, eta bertze gaiñerako lehenbiziko partean deklaratu gabe utzi ditugun gauzak. Eta lehenbizikorik gaitezin minza Kredoaz, zeiñetan baitaude Artikulu fedezkoak gure fedearen zimenduak.

Fedeaz, laurgarren kapitulua

       GALDEGITEA. Zer finetako kreatu izan da gizona?

       IHARDESTEA. Iainkoaren zerbitzatzeko, eta Parabisuko loriaren ardeiesteko.

       GALDEGITEA. Zertzaz ardiesten da Parabisuko loria?

       IHARDESTEA. Fedezko, Esperanzazko, eta Karitatezko obrez.

       GALDEGITEA. Zer da Fedea?

       IHARDESTEA. Fedea da Iainkoaren dohain bat zeiñen bidez sinhesten baitugu Iainkoa baithan, eta halaber Iainkoak gure Eliza ama sainduari agertu derautzan gauza guztietan.

       GALDEGITEA. Non daude sinhetsi behar ditugun gauzak?

       IHARDESTEA. Kredoan laburzki bildurik, (lehenbiziko partean ezarria den bezala): zeren hartan edireiten dira artikulu fedezkoak.

       GALDEGITEA. Nork egin du Kredoa?

       IHARDESTEA. Hamabi Apostoluek egin zuten, eta den bezala ordenatu, eta halatan da hamabi artikuluetan errepartitua. Eta hamabi hautan sartzen da zenbait bertze ponturik ere, lehenbiziko partean erran den bezala.

       Ikus dezagun bada orai zer maneraz eta nola aditzen diren Kredoan dauden artikuluak.

Kredoan dauden artikulu fedezkoen deklarazinoa.
Bortzgarren kapitulua

       GALDEGITEA. Erran duzu Kredoaren lehenbiziko artikuluan Iainkoa baithan sinhesten duzula: zer aditzen duzu Iainkoren izenaz?

       IHARDESTEA. Aditzen dut Iainkoa dela Iaun bat guziz botheretsua, guziz ona, guziz iakinsuna, eta gauza guziten hastea eta fina.

       GALDEGITEA. Iainkoa zergatik deitzen da Aita?

       IHARDESTEA. Zeren Trinitate sainduaren lehen presunak egundaiñoz geroztik enjendratzen baitu bere sustanziatik seme bat bere iduritakoa.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu Iainkoa dela guziz botheretsua?

       IHARDESTEA. Aditzen dut baduela esku nahi dut guztiaren egiteko, eta bere botherearen indarrez kreatu izan dituela ezdeusetarik munduan diren gauza guztiak, zerua, lurra, ageri diren gauzak, eta ageri eztirenak ere bai.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu bigarren artikulua erraiten denean: Eta Iesu-Kristo haren seme bakoitz gure Iauna baithan?

       IHARDESTEA. Aditzen dut Trinitate sainduaren bigarren presuna dela Aita zerukoaren seme bakoitza, egundaiñoz geroztik haren sustanziatik enjendratua, zein baita Aitaren berdin gauza guztietan; Aita bezain ongi Iainko, haste eta fin gabeko, guziz on, guziz iakinsun, Kreatzaille, Salbatzaille, eta gure Iaun.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu hirurgarren artikulua erraiten denean: Zein konzebitu baitzen Espiritu Sainduaren obraz, sorthu zen Maria Birjina ganik?

       IHARDESTEA. Aditzen dut iainkoaren seme bakoitz hura delarik Iainko egiazko, dela halaber gizon egiazko: zeren beztitu baitzen haragiz Birjina Mariaren sabelean, ez ordea gizonaren obraz baiña bai Espiritu Sainduaren berthutez, gelditzen zela haren ama erdi baiño lehen Birjina, erditzean, eta erdiz gero ere.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu laurgarren artikulua, erraiten denean: pairatu zuen Ponzio Pilatusen manuaren azpian, kruzirikatu zuten, hil zen, eta ehorzi zuten?

       IHARDESTEA. Iesu-Kristo gure Iaunak pairatu zuela ainhitz gaitz Ponzio Pilatus Iudeako Gobernadoreak sentenzia emanik, eta hark azota arazirik, eta aranzezko koroa buruan ezarririk, itzatu zutela gurutzean, eta hartan hil zela bere odol guztia isuririk, eta gero gurutzetik erautsirik ehorzi zutela thonba berri betetan.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu bortzgarrena, erraiten denean: Iautsi zen ifernuetara, Iaiki zen bizirik hirurgaren egunean hilen artetik?

       IHARDESTEA. Iesu-Kristo gure Iaunaren gorputza thonban barrena zetzan bizkitartean, iautsi zela haren arima ifernuetara, erran nahi da, ez kondenatuen ifernura, baiña lurraren barreneko leku behera batzuetara, zein dei baititezke linboak eta handik athera zituela han haren ethortzearen begira zeuden Sainduen arimak. Eta gero hirurgarren egunean (zein baitzen Igandea) iaiki zela bizirik loria handiarekin.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu seigarrena, erraiten denean: ikan zen zeruetara, iarririk dago Iainko Aita bothere guztia duenaren eskuineko aldean?

       IHARDESTEA. Iesu-Kristo gure Iauna bizirik iaikiz geroz eginik bere Apostoluekin berrogei egun ikan zela heken buruan bera bere botherez zerurik gorenera; Eta Aingeru guztiak iraganik iarri zela bere Aitaren eskuiñeko aldean; erran nahi da Aitaren berdin eta pare, Aita bezanbat loria eta ohorerekin.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu zazpigarrena, erraiten denean: Handik ethorriko da hilen eta bizien iulgatzera?

       IHARDESTEA. Iesu-Kristo gure Iauna iautsiko dela munduaren azken finean zerutik maiestate handiarekin; egundaiñoko gizon eta emazte guztien iulgatzera, eta batbederari emanen dioela bere obren arauaz bere merezia, onei sekulako loria, eta gaixtoei sekulako ifernua.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu zortzigarrena, erraiten denean: Sinhesten dut Espiritu saindua baithan?

       IHARDESTEA. Sinhetsi behar dugula ezen Trinitate sainduaren hirurgarren presuna dela espiritu saindua, zeñek baitu bere ethorquia Aita eta Semea ganik, gauz guztietan hekin pare eta berdin: Erran nahi da, Aita eta Semea bezain ongi dela Espiritu Saindua ere Iainko, egiazko, haste eta fin gabe guztiz botheretsu, guztiz on, guztiz iakinsuri, gauza guztien Kreatzaille eta Iaun.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu bederatzigarrena erraiten denean, Eliza Katholika saindua?

       IHARDESTEA. Sinhetsi behar dugula munduan dela egiazko Eliza bat, erran nahi da, Giristino fidelen biltzarre bat, konpainia bat, eta battasun bat, zeinetan sartzen baitira bathaiatu izan direnak, eta Iainkoaren fedea eta legea edukiten duten guztiak.

       GALDEGITEA. Nola diozu Eliza bat dela, munduan aiñhitz Eliza denaz geroz?

       IHARDESTEA. Eliza erraiten dudanean ez naiz minzo harriz eta zurez eginak diren Elizez, baiña minzo naiz Eliza material hetan biltzen diren iende bathaiatuaz, fede eta lege baten azpian bizitzen denaz, zeiñek egiten baitu Eliza bizia, komunzki Eliza Katholika deitzen dena.

       GALDEGITEA. Egiazko Eliza hunen ezagutzeko markak eta seiñaleak zein dira eta zenbat?

       IHARDESTEA. Hirur: Battasuna, saindutasuna, eta jeneraltasuna: Erran hai da, Eliza dela bat, saindu, eta guztietara hedatua.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu Elizaren batasuna?

       IHARDESTEA. Aditzen dut Giristino fidel guztiek fede bat, doktrina bat, eta Sagaramenduen partaletasun bat baizen eztutela bere artean edukitzen: Eta batasun hartan bizi direla guztiak buruzagi baten gobernuaren azpian, zein baita Erromako Aita saindua, lurrean Iainkoaren lekuaren edukitzaillea, eta haren egiazko Bikarioa.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu Elizaren saindutasuna, erraiten denean Eliza dela saindua?

       IHARDESTEA. Lehenbizikorik aditzen dut Eliza dela saindu, zeren haren buruzagi ikusten eztena (zein baita Iainkoa) Saindua baita; Bigarrena, zeren fedea eta legeaa baititu sainduak; Hirurgarrena, zeren edireiten baita bethiere elizan (erran nahi da Giristinoen artean) fedez eta legez bezala obraz ere saindu denik: Halako moldez ezen Eliza hunetarik kanpoan Mairuen, Turkoen, eta bertze halako iendeen artean ezin dateke egiazko saindutasunik.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu Elizaren jeneraltasuna?

       IHARDESTEA. Aditzen dut Giristinoez egiten den Eliza haur munduan banatua eta barraiatua dela: baiña barraiatua izanagatik nola guztiek baitute fede bat, lege bat, eta buruzagi bat, hala guztiek egiten dutela Ezlia bat eta Giristinotasun bat.

       GALDEGITEA. Artikulu hunetan berean erran duzu, sinhesten duzula Sainduen partaletasuna: Zer aditzen duzu Sainduen partaletasunaz?

       IHARDESTEA. Aditzen dut Giristino fidel guztiek badutela parte batak bertzearen orazinoetan, eta bertze obra on guztietan, nola gorputzeko mienbroek ere izaiten baitute gozo eta parte elkarren ontasunetan.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu hamargarren artikulua, erraiten denean, bekatuen barkamendua?

       IHARDESTEA. Edeireiten dela Elizan bekatuen egiazko barkamendua Sagaramendu sainduen berthutez: halako moldez ezen nehor bekatuz bethea, Iainkoarekin etsaitua, eta ifernuko penetara kondenatua egonagatik ere, bada Elizan behar den erremedio guztia.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu hamabigarrena erraiten denean, Bethiere iraunen duen bizitzea?

       IHARDESTEA. Aditzen dut mundu hunetako bizitze bat fin gabekoa, eta onentzat ontasunez eta dohainez bethea.

       GALDEGITEA. Zer erran nahi du amen hitz honek?

       IHARDESTEA. Leku hunetan hanbat nola, hala da egiazki, edo, hala sihesten dut nola erraiten baitut.

Pater Nosterraren deklarazinoa,
seigarren Kapitulua

       GALDEGITEA. Huneraiñokoan minzatu gara Fedeari dagotzan gauzez, orai Esperanzari uquitzen zaitzanak behar ditugu deklaratu: Eta hartarakotzat erradazu: Zer da Esperanzan?

       IHARDESTEA. Esperanza da berthute bat zeinek emaiten baiterauku fidanzia handi bat Iainkoaren faborearekin batean zeruko loriaren ardiesteko.

       GALDEGITEA. Noren baithan behar dugu geure esperanza ezarri eta eduki?

       IHARDESTEA. Iainko egiazkoa baithan.

       GALDEGITEA. Zer gauza uste dugu ardietsi haren ganik?

       IHARDESTEA. Arimako eta gorputzeko behar ditugun guztiak.

       GALDEGITEA. Zer dira behar ditugun gauza hek?

       IHARDESTEA. Pater nosterean daunzanak, liburu hunen lehenbiziko partean ezarria den bezala: Eta orazino hartan edireiten dira gauza hek guztiak laburzki.

       GALDEGITEA. Bada orai behar dugu Pater Noster haur deklaratu. Eta lehenbizikorik erradazu: Zergatik erraiten da orazino hunen hastean, gure Aita zeruetan zaudena?

       IHARDESTEA. Erraiten da hastean guri aditzera emaiteagatik esperanza ahal dukegula ezen Iainkoak enzunen gaituela geure othoitzetan, gure aita denaz geroztik.

       GALDEGITEA. Zergatik deitzen duzu Iainkoa gure aita?

       IHARDESTEA. Zeren hura baita gure aita egiazkoa, bataz zeren hark kreatu eta munduan ezarri baikaitu; eta berriz bertzea, zeren beregainki eta bertze guztien gainetik gu Giristinoak bere seme ta bere etxeko baikadutza.

       GALDEGITEA. Zergatik erraiten dugu zeruetan zaudena?

       IHARDESTEA. Zeren zeruan baita munduko lekurik ohoratuena, ta ikusirik han dagoela kreatura guztien Iaun eta gobernari bezala, ohore ekar diazogun.

       GALDEGITEA. Zer erran nahi du lehenbiziko othoitzak, erraiten denean: Erabil bedi sainduki zure izena?

       IHARDESTEA. Erran nahi du, nola Iainkoaren izena baita ona eta ohorezkoa, barraia dadila izen hura fama handiarekin mundu guztitik, eta erabil dadila guztien ahoetan hain gauza sainduari dagokan ohorearekin eta erreberenziarekin.

       GALDEGITEA. Zer erran nahi du, ethor bedi zure erresuma?

       IHARDESTEA. Nola Iainkoaren erresuma baita zeruko loria, hemen egiten diogu othoitz eman diazagula loria hura, eta egin gaitzala lehen beiño lehen bere zeruko erresumako ontasun handi hetan partale.

       GALDEGITEA. Zer erran nahi du, Egin bedi zure borondatea zeruan bezala lurrean ere?

       IHARDESTEA. Erran nahi du eman diazagula garazia eta fabore haren manamendu sainduen begiratzeko, borondatearen konplitzeko eta guztietan obedient, zeruan Aingeruak diren bezala, izaiteko.

       GALDEGITEA. Zer erran nahi du, Iguzu egun gure eguneko ogia?

       IHARDESTEA. Erran nahi du, othoi haz gaitzala, eta eman diazagula behar dugun mantenua, hala arimakoa nola gorputzekoa. Eta arimako mantenua edo ogia de Iainkoaren hitz saindua predikuetan deklaratzen dena, edo liburuetan irakurtzen duguna: Eta halaber Sagaramendu sainduak, zeren hekin batean hazten eta mantenatzen da arima Iainkoaren garazian. Gorputzaren ogia da zer-ere bizitzeko bianda eta bestimenda behar baita.

       GALDEGITEA. Zer erran nahi du, Barka diatzaguzu geure zorrak, guk gure gana zordun direnei barkatzen derauztegun bezala?

       IHARDESTEA. Hemen egiten diogu ethoitz Iangoikoari barka diatzagula geure bekatuak, guk gaizki egiten deraukutenei barkatzen derauztegun bezala egiten derauzkiguten faltak. Eta hunetan emaiten da aditzera ezterauzkigula Iainkoak guri barkatuko egiten ditugun bekatuak, baldin buk barkatzen ezpadiogu geure etsaiari egiten deraukun bidegabea.

       GALDEGITEA. Zer erran nahi du, ez zaitzazula utz tentamendutan erortzera?

       IHARDESTEA. Erran nahi du nola baikara flako huts egiten eta erortzen errax, egiten diogu ethoitz Iangoikoari ezkaitzala utz tentatzera: Eta utzten gaituenean ere digula indar eta garazia tentamendu heken garaitzeko, eta biktorios gelditzeko.

       GALDEGITEA. Zer erran nahi du, Aitzitik begira gaitzazu gaitzetik?

       IHARDESTEA. Egiten diogu othoitz Iainkoari begira gaitzala mundu hunetako gaitz, peril, fortuna, eta inkontru gaixto suerte guztietatik.

       GALDEGITEA. Amen hitz hunek zer erran nahi du Euskaraz?

       IHARDESTEA. Leku hunetan hanbat nola, hala biz, edo, hala gertha dakidala nola othoitz egiten baitut.

       GALDEGITEA. Orazino haur nork egina da?

       IHARDESTEA. Iesu-Kristo gure Salbatzailleak, eta bere ahoaz beraz berak erakutsia.

       GALDEGITEA. Zertako egin zuen orazino haur?

       IHARDESTEA. Guri erakusteko zer moldez egin behar diogun othoitz Iainkoari, ta zer galdegin geure othoitzetan: Zeren orazino hunek edukitzen du bere baithan laburzki zerere galdegin ahal baitiazaiogu Iainkoari, eta hura guztia dago zazpi othoitzetan bildua: Lehen laurak ontasunaren ardiesteaz minzo dira, eta bertze hirurak gaitzaren eta kaltearen khentzeaz.

       GALDEGITEA. Deklara ezazu hobekiago zer ontasun diren galdegiten ditugun laur ontasun horiek,eta halaber zer gaitz diren khendu nahi ditugun hirur gaitz horiek?

       IHARDESTEA. Ontasunez denaz bezanbatean, lehenbiziko galdegitzen dugun ontasuna da ohora eta lauda dadin Iainkoa, erraiten dugula: Erabil bedi sainduki zure izena.

       Bigarrena, gure arimaren salbamendua, erraiten dugula: Ethor bedi zure erresuma.

       Hirurgarena, salbamenduaren ardiesteko garazia, erraiten dugula: Egin bedi zure borondatea.

       Laurgarrena, garazia hunen geure baithan edukitzeko indarra eta sostengua, erraiten dugula: Iguzu egun gure eguneko ogia.

       Gaitzez denaz bezanbatean lehenbiziko galdegitean erraiten diogu Iainkoari khen diatzagula iragan diten gaitzak, zein baitira oraiñokoan egin ditugun bekatuak, erraiten dugula: Barka diatzaguzu geure zorrak.

       Bigarrenean erraiten diogu begira gaitzala ethorkizuneko gaitzetarik, erran nahi du tentamenduetarik, erraiten dugula: Ezkaitzazula utz tentamendutan erortzera.

       Hirurgarrenean eta azkenean othoitz egiten diogu begira gaitzala orai presenteon sentitzen ditugun gaitz guztietarik, erraiten dugula: Aitzitik begira gaitzazu gaitzetik.

Abe Mariaren, eta Salbe Reginaren deklarazinoa.
Zazpigarren Kapitulua

       GALDEGITEA. Zer orazino erraiten ohi duzu Pater nosteraren ondoan?

       IHARDESTEA. Andre dana Mariaren salutazinoa, zein deitzen baita, Abe Maria: Eta gero bertze orazino bat ere bai, zein baita, Salbe Regina, liburu hunen lehenbiziko partean diren bezala.

       GALDEGITEA. Zergatik erraiten da Pater nosteraren ondoan Abe Maria?

       IHARDESTEA. Zeren Iainkoaz lekora Saindurik handiena Andre dana Maria baita, eta hanbatenarekin arartekorik ere hoberena.

       Eta halatan egiten diogu othoitz ardiets diazagula bere seme Iauna ganik arimako eta gorputzeko behar dugun garazia eta faborea.

       GALDEGITEA. Orazino haur nork egina da?

       IHARDESTEA. Parte bat egin du Aingeru Gabrielek, bertze parte bat Santa Elizabetek, ta akabatzea Eliza ama sainduak Espiritu Sainduaren konseilluz.

       GALDEGITEA. Zergatik salutatzen dugu birjina Maria orazino hunetzaz?

       IHARDESTEA. Zeren esperanza baitugu atsegin hartzen duela hitz hauken enzuteaz, ikusirik ezen hauk erran zeitzanean beztitu zela haragiz Iainkoaren semea haren sabel sakratuan.

       GALDEGITEA. Zergatik deitzen da birjina Maria garaziaz bethea?

       IHARDESTEA. Bataz zeren ezpaitzuen egundaiño izan bekaturik, ez eta bekaturen kutsurik ere, ez mortalik, ez benialik, eta ez are orijinalik edo ethorkizkorik ere; eta berriz bertzea, zeren nola bertze saindu guztiak baiño gaiago baitzen, hala bertze guztiek baiño abantaillatukiago Espiritu Sainduaren dohaiñak eta garaziak ere izan baitzituen.

       GALDEGITEA. Zergatik erraiten diogu, Benedikatua zara emazteen artean?

       IHARDESTEA. Zeren egundaiño munduan izan eta izanen diren emazte guztiek baiño hark berak ohore laudorio eta ontasun gehiago baitu bere baithan.

       GALDEGITEA. Zein da birjina Andre hunen laudoriorik eta ohorerik handiena eta prinzipalena?

       IHARDESTEA. Amatasuna birjinatasunarekin batean: zeren ezin duke abantail handiagorik Iainkoaren ama eta birjina izaitea baiño.

       GALDEGITEA. Zer erran nahi du, Benedikatua da zure sabeleko fruitua Iesus?

       IHARDESTEA. Erran nahi du ezen Birjina bere baithan laudatzekoa dela, eta are gehiago bere fruitua ere Iesus dohain eta garazia guztiez konplitua duela.

       GALDEGITEA. Iesus hitz hunek zer erran nahi du?

       IHARDESTEA. Hanbat nola Salbatzaillea.

       GALDEGITEA. Zergatik deitzen da Salbatzaille?

       IHARDESTEA. Zeren bere Pasione sainduaren berthutez etsai gaixtoaren botheretik (bere aldetik denaz bezanbatean) salbatu eta athera baikaitu.

       GALDEGITEA. Deklara itzazu orai laburzki Abe Mariaren gaiñerako hitzak.

       IHARDESTEA. Gaiñerakoak dira othoitzezkoak, nola lehenak izan baitira laudoriozkoak.Eta azken hitz hautan othoitz egiten diogu Andre dana Maria Birjinari Iainkoaren ama denaz geroz, ararteko on gertha dakigula bethiere bere seme Iauna gana, eta guztien gaiñetik geure heriotzeko orenean.

       GALDEGITEA. Erradazu orai, Nork egina da Salbe Regina?

       IHARDESTEA. Eliza ama sainduak.

       GALDEGITEA. Zertako?

       IHARDESTEA. Birjina Mariaren laudatzeko, eta laudatzen dugula ararteko on gertha dakigula othoitz egiteko.

Iainkoaren manamenduen deklarazinoa,
zortzigarren Kapitulua

       GALDEGITEA. Fedeari eta Esperanzari dagotzan gauzak (zein baitira artikulu fedezkoak, ta orazinoak) deklaratu ditugunaz geroz, minza gaitezin orai Karitateari dagotzanez, zein baitira Iainkoaren manamendu sainduak. Erradazu bada lehenik, zer da Karitatea.

       IHARDESTEA. Karitatea da berthute bat zeiñez onhesten baitugu Iainkoa gauza guztien gaiñetik, eta, geure Giristino laguna geure burua bezala Iainkoa gatik.

       GALDEGITEA. Zertan ezagutzen da ea nehork Iainkoa ganako karitatea eta amorioa ba-duenz.

       IHARDESTEA. Haren manamendu sainduen begiratzean eta konplitzean.

       GALDEGITEA. Iakin behar da bada nola aditu behar diren manamenduak; eta lehenik erradazu, nola aditzen duzu lehenbiziko manamendua: Iainko bat dela sinhetsirik hura bera gauza guztien gaiñetik onhets, adora, eta zerbitza dezagula?

       IHARDESTEA. Bi parte ditu manamendu hunek: lehenbizikoan abisatzengaitu Iainkoak hura bera dela gure egiazko Iauna, guk ohoratu, adoratu, zerbitzatu, eta Iainkotzat (bertze guztiak utzirik) eduki behar duguna. Bigarren partean manatzen gaitu eztagigula Idolorik lehenagoko Ientilek eta Paganoek bezala, zeiñek egiten baitzituzten imajina batzuk, erran nahi da gizonen iduri batzuk urrez, zilharrez, zurez, harriz, eta bertze añhitz materiaz, eta hain ziren erho eta itsu ezen imajina hek (deitzen baititugu Idoloak) Iainkotzat edukitzen, eta Iainko bezala adoratzen eta ohoratzen baitzituzten.

       GALDEGITEA. Sainduen imaginak Elizan edukitzea, eta hei belhaurikatzea, manamendu hunen kontra othe da?

       IHARDESTEA. Ez segur: Zeren badakigu imajina hek zurez edo harriz eginak direla, eta hek berek eztutela bere baithan berthuterik, eta ez indarrik gure faboratzeko: Baiña nola zeruan dauden Saindu egiazkoez orhoit arazitzen baikaituzte, eta heken iduria representatzen bai-teraukute, eta representatze edo orhoitze hark debozinoa berretzen eta iratzartzen baiterauku, halatan iratzarzaille, orhoitzaille, eta egiazko Sainduen representatzaille bezala ohoratzen eta adoratzen ditugu imajinak.

       GALDEGITEA. Nork egiten du huts lehenbiziko manamendu hunen kontra?

       IHARDESTEA. Paganoek, Heretikoek, Superstiziosek, eta guztiz-ere Sorginek.

       GALDEGITEA. Sorginak zer iende dira, eta nola egiten dute huts lehenbiziko manamendu hunen kontra?

       IHARDESTEA. Sorginak dira iende thaillu batzuk zeiñek (diotenez) arnegatzen baitute bere egiazko Iainkoaz, fedeaz, legeaz, errezibitu duten Bathaioaz, Aita-amaz, eta Elizako gauza guztiez: eta gero hartzen dute bere iaun eta nabusi deabrua, adoratzen dute, zerbitzatzen dute, eta haren borondatearen arauaz (bera laguntzen zaiela) egiten dute ahal dagiten gaizki guztia, guztiz ere haurretan, eta lurreko fruituetan. Eta halatan hek dira munduan diren ienderik gaixtoenak, Iainkoz eta munduz erratzea merezi dutenak.

       GALDEGITEA. Superstiziosek nola edo zertan huts egiten dute?

       IHARDESTEA. Iainkoak eta haren Elizak ordenaturik eta errezibiturik dadutzan zirimoniez, orazinoez, eta erremedioez ez contentez eta ez fidaz, bertze zirimonia, orazino, eta erremedio molde batzuetara laster egiteaz, eta heken usatzeaz.

       GALDEGITEA. Heretikoek nola egiten dute huts?

       IHARDESTEA. Fede bat, lege bat, Eliza bat, eta Elizaren buruzagi bat baizen eztelarik (zein baita Erromako Aita saindua) hek hura ukhaturik, fedea eta legea bere anzu, bere borondatera eta libertatera behar ezten bezala deklaratzen bai-tituzte.

       GALDEGITEA. Paganoek nola egiten dute huts?

       IHARDESTEA. Iguzkia, Ilhargia, urrez edo zilharrez eginikako figurak Iainkotzat hartzen eta adoratzen bai-tituzte, iduriturik ezen hek direla egiazko Iainkoak.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu bigarren manamendua, Arnegurik, zinik, edo iuramenturik banoki eta premia gabe eztagigula?

       IHARDESTEA. Zin edo iuramentu egitea nola baita Iainkoa gure erranaren lekhuko ekhartzea, aditzen dut zina egin behar dela ezin bertzez (midizina hartzen den bezala) ez premia gabe, ez gezurraren gaiñean, ez gaizki egiteko kontuan, ez eta ez konplitzeko borondatearekin ere.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu hirurgarrena, Igandeak eta bertze Bestak begira ditzagula?

       IHARDESTEA. Eztela astelegunetan bezala lanean eta trabailluan ibili behar Bestetan, baiña behar dela ioan elizara Meza, besperak, eta bertze elizako ofizioak enzun; debozinotan eta obra onetan enplegatu, aste guztiko bekatuez barkamendu eskatzen garela, eta aitzinerat erortzetik begira gaitzala Iainkoari othoitz egiten diogula.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu laurgarrena, geure burhasoak ohora ditzagula?

       IHARDESTEA. Aditzen dut geure Aita-amak gauza iustu guztietan obeditu behar ditugula, kortesia handiarekin minzatu behar gatzaiztela, eta are gehiago beharrean daudenean faboratu behar ditugula, ahal dagigun lekuraiño: zeren Iainkoaz lekora hetarik, baitugu mundu hunetako bizitzea eta izaitea, eta pena handirekin hazi bai-kaituzte. Halaber aditzen dut ohoratu eta obeditu behar ditugula geurok baiño zaharragoak, eta Eliza-gizonak, eta kargutan diren guztiak, hala espiritualekoak nola tenporalekoak.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu bortzgarrena, Nehor hil eztezagula?

       IHARDESTEA. Aditzen dut eztugula nehor hil behar, eta ez kolpatu edo zehatu ere: eta are gehiago eztiogula nehori eduki behar gaitzerizkorik, borondate gaixtorik eta ez egin liskarrik, eta ez kalterik ere.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu seigarren manamendua, haragizko obrarik ezkontzaz kanpoan eztagigula?

       IHARDESTEA. Aditzen dut presuna ezkonduek baduketela elkarrekin parte eta ezagutza: baiña ezkonduak ezztirenen arteko haragizko obrak, eta are gihiago besarkak, musuak, eta bertze desonheski hukitze guztiak ere bekatu direla.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu zazpigarrena, deus ebats eztezagula?

       IHARDESTEA. Aditzen dut Bertzeren onik eztugula ebatsi behar, eta ez iabearen borondatearen kontra eduki. Eztugula halaber kontuan, pisuan, neurrian, sal-erosietan, abenikoetan, eta bertze hartu-emanetan falseriarik edo enganamendurik egin behar, ez eta nekazaleen edo zerbitzarien iornalik edo soldatarik ere goraturik eta bortxaturik eduki.

       GALDEGITEA. Nola aditzen duzu zortzigarrena, Nehori falseriarik erauz eztiazogula?

       IHARDESTEA. Aditzen dut eztugula nehor falsoki akusatu ehar, eztiogula fama gaixtorik edo desohorerik geure mihiaz nehori eman behar: eztugula gezurrik erran behar, ez maradizionerik egotzi, eta ez eskarniorik egin. Finean nola nahi bai-tugu bertzeak gutzaz minza ditezin, hala guk ere bertzeez behar dugula minzatu.

       GALDEGITEA. Nola aditzen dituzu bederatzi eta hamargarren manamenduak, bertzeren senharrik edo emazterik desira eztezagula; eta, lagunaren onhasunari guthizia ez-zakitzala?

       IHARDESTEA. Bi manamendu azken hautan aditzera emaiten zaiku ezen gaizki obratzea bezala gaizki desiratzea ere bekatu dela, eta Iainkoak kanpoko obra bezain ongi barreneko guthizia ikusten duela. Eta nola seigarren eta zazpigarren manamenduetandebekatu baitzituen haragizko obrak, eta bertzeren onen edukitzeak, orai bederatzigarrenean, eta hamargarrenean bi gauza heken desirak eta guthizia debekatzen ditu.

       GALDEGITEA. Hamar manamenduak hunela deklaratu ditugunaz geroz, erradazu orai: Nork eman ditu hamar manamendu hauk?

       IHARDESTEA. Iainkoak berak eman zituen lege zaharrean, eta gero Iesu-Kristo gure Iaunak konfirmatu eta ontzat eduki ditu lege berrian.

       GALDEGITEA. Laburzki minzatzera zer edukitzen dute bere baithan manamendu hauk?

       IHARDESTEA. Zer-ere egin behar bai-ta Iainkoaren eta Giristino lagunaren alderakotzat. Iainkoaren alderatkoa lehenbiziko hirur manamenduetan da, eta Giristino langunarekikoa azken zazpietan.

       GALDEGITEA. Deklara ezazu nola?

       IHARDESTEA. Iainkoaren alderakotzat egin behar diren gauzak hauk dira: Iainkoa behar dela ohoratu eta zerbitzatu; haren izen saindua eztela banoki erabili behar; eta Igandea ongi eta sainduki behar dela begiratu. Eta hirur gauza hauk daude lehen hirur manamenduetan. Gero Giristino lagunaren alderakotzat egin behar diren gauzak dira hauk: dagotenei ohore emaitea, nehori bere presunan eta onetan hitzez, gogoz, eta obraz ere kalterik ez egitea: Eta gauza gauk azkeneko zazpi manamenduetan dauntza.

       GALDEGITEA. Zertzaz konplitzen dira hamar manamendu hauk?

       IHARDESTEA. Karitateaz eta amorioaz. Eta halatan erraiten du gure Salbatzailleak, lege guztia bi pontutan dagoela.

       GALDEGITEA. Zein dira bi pontu hek?

       IHARDESTEA. Iainkoaren onhestea gauza guztien gaiñetik, eta gero geure Giristino laguna geure burua bezala.

       GALDEGITEA. Lege guztia bi pontu hautan dagoenaz geroz zergatik ibentzen dira hamar manamendu?

       IHARDESTEA. Guri beheroki erakusteagatik nola eta zer gauzatan behar diren Iainkoa eta Giristino laguna onhetsi: Zeren baldin bide bezalla Iainkoa onhesten badugu, zerbitzatuko ere badugu, eta bai haren izen saindua ohoratuko, eta Igande-eguna ere sainduki begiratuko: Eta berriz bertze alde, baldin geure Giristino laguna ongi ohesten ba-dugu, falta gabe ohoratuko ere dugu, eztugu hilen, eztiogu kalterik eginen, eztiogu deus ebatsiko, ezta haren kontra minzatuko, eztugu haren emazteren eta ez onen ere gutizia gaixtorik izanen; finean geuretzat bezala haren alderakotzat ere gobernatuko gara.

       GALDEGITEA. Manamendu hauk begiratu gabe ahal dohake nehor Parabisura?

       IHARDESTEA. Ez: hauk behar ditu begiratu eta konplitu Parabisura ioan nahi duenak, zeren bertze biderik ez-paita.

Elizako sagaramenduen deklarazinoa.
Bederatzigarren Kapitulua

       GALDEGITEA. Fedeari, Esperanzari, eta Karitateari dagotzan gauzak (zein baitira artikulu fedezkoak orazinoak, eta manamenduak) deklaratu ditugunaz geroz, behar dugu orai Iainkoaren garaziaren ardiesteko gauzez minzatu. Erradazu bada, Iainkoaren garaziaren ardiesteko, eta ardietsiz gero haren geure baithan edukitzeko zer gauza behar ditigu errezibitu?

       IHARDESTEA. Elizako Sagaramendu sainduak.

       GALDEGITEA. Zer da Sagaramendua?

       IHARDESTEA. Seiñale bat kanpotik ageri dena, zeinek barrenean emaiten baitu Iainkoaren garazia ageri eztena.

       GALDEGITEA. Erran baita lehenbiziko partean ezen Bathaioa dela lehen Sagaramendua: Zer erran nahi du Bathaioa hitz hunek?

       IHARDESTEA. Erran nahi du garbitzea, ikuztea, jahutzea: eta handik du bere izena zeren Bathaioak garbitzen du arima bekatu orijinaletik, eta are gehiago bethatzen du Iainkoaren dohaiñez eta garaziaz. Orduan sartzen gara Elizan, eta egiten gara Iainkoaren seme adoptibo, ta gai Parabisuko loriaren ardiesteko.

       GALDEGITEA. Bigarren Sagaramenduaren izenak, zein baita Konfirmazinoa, zer erran nahi du, eta zer egiten du gure baithan?

       IHARDESTEA. Erran nahi du hanbat nola fermu eta finko ezartea: Eta handik du bere izena, zeren bathaiatuei berretzen deraue Iainkoaren garazia, eta emaiten deraue etsai aixto guztien kontrako fermutasun handi bat, eta are Fede sainduaren mantenatzeko, eta Iainkoagatik biziaren (behar ba-da) emaiteko esportzua eta ausartia.

       GALDEGITEA. Zer egiten du gure baithan hirurgarren Sagaramenduak, zein baita Gorputz saindua?

       IHARDESTEA. Emaiten derauku Iainkoaren garazia, eta berretzen karitatea, zein aita gure arimaren bizitze egiazkoa.

       GALDEGITEA. Zer sinhesten duzu Gorputz sainduaz?

       IHARDESTEA. Sinhesten dut ogiaren eta arnoaren iduriaren azpian daudela egiazki ta errealki Iesu-Kristo gure Iaunaren gorputz sakratua, eta odol preziatua.

       GALDEGITEA. Nola edo zer moldez egiten da hori horrela?

       IHARDESTEA. Gure Salbatzailleak Ortzegun saindu arratsean bere Apostoluekin afaritan zegoela erran zituen hitz batzuk erraiten dituztenean Aphez ordenatuek, hitz heken berthutez ogia egiten da Iesu-Kristoren gorputz, eta arnoa odol. Lehen ogia eta arnoa ogi eta arno ziren: baiña Aphezak konsekratzeko hitzak erranez gero, ezta ogirik eta ez arnorik, baiña da Iesu-Kristoren odol bizia, eta gorputz preziatu bizia dibinitatearekin iuntatua, hain egiazki eta errealki nola baitago zeruan bere Aitaren eskuiñeko aldean.

       GALDEGITEA. Sagaramendu saindu haur Mezan konsekratzen baita, Zer sinhesten duzu Mezaz?

       IHARDESTEA. Sinhesten dut Meza dela Sakrifizio guztien gaiñeko sakrifizioa, zeiñetan Iesu-Kristoren gorputz preziatua oferendatzen baitzaio Iainko Aita zerukoari, Iesu-Kristo beraren pasionearen orhoitzapenetan, gure bekatuen barkamendutan, eta halaber hilen eta bizien faboretan.

       GALDEGITEA. Zer da Penitenzia, zein baita laurgarren Sagaramendua?

       IHARDESTEA. Penitenzia daehar den bidean behar den kondizinoekin egiten den Kofesinoa.

       GALDEGITEA. Zer kondizino dira hek?

       IHARDESTEA. Bihotzezko urrikimendua, hitzezko Kofesinoa,eta obrazko satisfazinoa.

       GALDEGITEA. Hirur gauza hauk behar othe dira Sagaramendu hunen bidezki erezibitzeko?

       IHARDESTEA. Bai, zeren nola bekatua egiten baita hitzez, gogoz, eta obraz hala erremediatu ere behar da hitzez, gozo, eta obraz. Lehenbizikorik behar dugu gure bekatuez bihotzezko urrikimendua, ez gehiago bihurtzeko borondate fermuarekin: gero ahoz behar ditugu hek erran, eta osoki kofesatu, kofesatzeko lizenzia duen Kofesor batekin: eta gero Kofesorak ordenatzen derauzkigun satisfazinoak edo penitenziazko obrak behar ditugu osoki eta debotki konplitu.

       GALDEGITEA. Hunela egiten den Penitenziak zer obratzen du gure baithan?

       IHARDESTEA. Barka arazten derauzkigu han arteraiño egin ditugun bekatu guztiak, eta ezarten gaitu Iainkoaren garazian eta adiskidetasunean.

       GALDEGITEA. Bortzgarren Sagaramenduak (zein baita Anunzioa) zer ontasun egiten derauku?

       IHARDESTEA. Erienzat nola ordenatua baita, hei barka arazten derauzte bekatuen hondarrak leneheko Sagaramenduei orhoitu gabez, iakin gabez, edo bertzela azkengu zaiztenak. Halaber emaiten deraue indar heriotzeko orenean deabruaren tentamenduen garaitzeko, eta finean gorputzeko osasuna emaiten deraue, baldin arimakotzat, behar badute.

       GALDEGITEA. Seigarren Sagaramenduak (zein baita Ordena) zer egiten du?

       IHARDESTEA. Eliza-gizonei emaiten eraue esku Elizako zerbitzuaren egiteko, eta iendei Sagaramenduen emaiteko.

       GALDEGITEA. Zazpigarren Sagaramenduak (zein baita Ezkontza) zer egiten dur?

       IHARDESTEA. Elizako ordenanzen arauaz ezkontzen direnei emaiten deraue garazia eta fabore bakean eta amorioan elkarrekin bizitzeko, haur izaiteko, eta heken hazteko Iainkoaren beldurtasunean.

       GALDEGITEA. Zazpi Sagaramendu hauk nork ordenatuak dira?

       IHARDESTEA. Iesu-Kristo gure Iaunak, mundu hunetan ibili zenean.

       GALDEGITEA. Zertako dira?

       IHARDESTEA. Guk hekin batean Iainkoaren dohaiñen eta garazien ardiesteko, eta ardietsirik geure arimen salbatzeko.

Zazpi berthute prinzipalen deklarazinoa.
Hamargarren Kapitulua

       GALDEGITEA. Akhabatu ditugu gure Doktrina kristianaren laur parte prinzipalenak, zein baitira Artikulu fedezkoak: Orazinoak, Manamenduak, eta Sagaramenduak, eta erakutsi nola Artikulu fedezkoak behar ditugun sinhetsi, Orazinoetan dauntzan gauzak galdegin, Iainkoaren eta Eliza sainduaren manamenduak begiratu, eta Sagaramenduak errezibitu: Orai berthute prinzipalenez eta bertze gaiñerako lehenbiziko partean deklaratu gabe utzi ditugun gauzez behar dugu minzatu. Eta lehenbizikorik erradazu zer da berthutea?

       IHARDESTEA. Berthutea da arimaren ontasun bat zeiñek presuna egiten baitu on Iainkoaren eta munduaren aitzinean.

       GALDEGITEA. Berthute prinzipalenetarik hirurak zergatik deitzen dira Theologalak?

       IHARDESTEA. Theologal hitz hunek erran nahi du hanbat nola Iainkoari ukitzen zaikana, Iainkoari dagokana, eta behatzen dioena. Eta nola hirur berthute hek Fedeak, Esperanzak, eta Karitateak Iainkoari behatzen baitiote, eta haren alderat enplagatzen baitira hargatik deitzen dira Theologalak.

       GALDEGITEA. Eta bertze laurak zergatik deitzen dira Kardinalak?

       IHARDESTEA. Kardinal hitz hunek erran nahi du prinzipala, erroa, ithurburua: Eta nola laur berthute Prudenzia, Iustizia, Tenperanzia, eta Borthiztasuna baitira bertze berthute guztien erroak eta zimenduak, eta guztietako prinzipalenak, hargatik deitzen dira Kardinalak.

       GALDEGITEA. Deklara ezazu bat banaka zer den berthute hauken ofizioa eta guri egiten deraukutena.

       IHARDESTEA. Fedeaz sinhesten dugu Iainkoa baithan, eta halaber Iainkoak bere Eliza sainduari agertu derautzan gauzetan.

       Esperanzaz hartzen dugu fidanzia handi bat Iainko hura bera baithan (ikusirik zein on eta miserikordios den) emanen deraukula behar dugun guztia, eta azken finean zeruko loria.

       Karitateaz ohesten dugu Iainkoa gauza guztien gaiñetik, eta geure Giristino laguna eta geure burua bezala Iainkoa gatik.

       Prudenziak edo zuhurziak erakusten derauku nola gobernatu behar garen gure egitekoetan, eta ioan-ethorrietan: nola, noiz, zer moldez, eta zer denboraz hek behar ditugun egin.

       Iustiziak, nori berea emaiten dio, eta kontenta erazitzen du bat-bedera bere duenaz.

       Tenperanziak gure guthiziak bridatzen ditu, neurriz edukitzen ditu, soberaniaz gaiñez edo gutiz eskaz eztagiten.

       Borthitztasunak borthitzten gaitu, indar eta bihotz emaiten derauku Iainkoa gatiketa haren legearen begiratzeagatik presenta ahal ditezkeien trabaillu eta egiteko guztien benzuteko eta garaitzeko.

Perfezioneko konseilluen deklarazinoa.
Hamekagarren Kapitulua

       GALDEGITEA. Erran da lehenbiziko partean ezen perfet izaiteko konseilluak direla hirur, borondatezko probetasuna, bethiereko kastitatea, eta behar den gauzetan obedient izaitea. Zer deitzen duzu borondatezko probetasuna?

       IHARDESTEA. Munduko onhasun guztiak Iainkoa gatik utzirik bere bererik ez deus edukitzea. Eta konseillu hunen begiratzeko egiten dute promes te botu Fraide eta Serora sartzen direnek.

       GALDEGITEA. Zer da bethiereko kastitatea?

       IHARDESTEA. Ez ezkontzea, eta ezkonzatik kanpoan ere haragizko obrarik ez egitea. Eta hunetzaz ere egiten dute promes eta botu Fraidek, Serorek, eta Eliza-gizon ordenu sakratuak hartzen dituztenek.

       GALDEGITEA. Konseillu hunen gaiñean nahi nuke iakin ea ezkondu gabe Fraide edo Serora sarthu gabe, eta ordenurik ere hartu gabe, on denz kastitatearen begiratzea, eta promes baten azpian haragizko obretarik apartaturik bere etxean bizitzea?

       IHARDESTEA. Gauza ona eta saindua da hori, eta ezkontzea baiño hobe eta Giristinotasuneko añhitz lekutan usatzen dena: Eta halakoek izanen dute merezimendu handia Iainkoaren aitzinean, baldin bere promesa behar den bidean edukitzen eta begiratzen ba-dute.

       GALDEGITEA. Zer deitzen duzu obedienzia?

       IHARDESTEA. Bere borondate propioa utzirik bere aitzinekoen eta gaiñekoen borondatearen azpian iartzea, eta heken obeditzea, Iainkoaren kontra eztiren gauzetan. Hunetzaz halaber egiten dute promes eta botu Fraide eta Serora sartzen direnek.

       GALDEGITEA. Hirur gauza hauk zergatik deitzen dira konseillu?

       IHARDESTEA. Zeren borondatezkoak baitira eta ez obligazinozkoak, erran nahi da, Iainkoak eztuela nehor obligatzen heken begiratzeko promesik egitera, baiña batbederari utzten dioela bere hautara.

       GALDEGITEA. Ordea, prometatuz gero obligatzen dute konseillu hauk?

       IHARDESTEA. Bai obligatzen dute, eren promesarekin batean egiten dira manamendu.

       GALDEGITEA. Zer diferenzia da konseilluen eta manamenduen artean?

       IHARDESTEA. Manamenduak bethi behar dira begiratu bekatu mortalaren penan; baiña konseilluen begiratzeko obligazinorik ezta, promesik eztenean.

Espiritu Sainduaren dohaiñen deklarazinoa.
Hamabigarren Kapitulua

       GALDEGITEA. Zertako dira Espiritu sainduaren zazpi dohaiñak lehenbiziko partean ezarriak direnak?

       IHARDESTEA. Guri perfezionezko estatuaren ardiets arazitzeko. Hauk dira eskalera batzuk bezala saindutasunera heltzeko, eta Esasia Profetak gaiñetik behera iaustean bezala kontatzen ditu, baiña guk har ditzagun orai azpitik gora, hasten garela beldurtasunetik.

       Beldurtasuna da eskaleraren lehenbiziko hortza eta pausua, eta hark begiratzen gaitu bekatu egitetik.

       Pietateaz egiten gara bihotz-bera, era ongi egitera guthizios.

       Iakintasunaz ikasten dugu zer den Iainkoaren borondatea.

       Borthiztasunaz faboratzen eta sendotzen gara Iainkoaren borondatearen konplitzeko, eta haren arauera bizitzeko.

       Konseilluaz abisatzen gara nola behar dugun munduaren, haragiaren,e ta deabruaren enganamenduetarik begiratu.

       Adimenduaz egiten gara gai Fedeko misterioen ardiesteko.

       Zuhurtziaz ordenatzen ditugu geure bizitzea eta obra guztiak behar den bezala, eta behar dena gana, zein baita Iainkoa gure azken fina, eta ontasun guztia.

Zortzi dohatsutasunen deklarazinoa.
Hama hirurgarren Kapitulua

       GALDEGITEA. Zer aditzen duzu dohatsutasunaren izenaz?

       IHARDESTEA. Zenbait obra berthutezkoak zeruko dohatsutasunaren ardiesteko bideak bezala direnak: eta hargatik obra hek konplitzen dituztenal dohatsu direla erraiten da gure Salbatzaileak bere Ebanjelioan.

       GALDEGITEA. Deklara ezazu bada nola aditu behar diren dohatsutasun hauk.

       IHARDESTEA. 1. Dohatsu dira gogoz eta borondatez probe direnak,z eren hekena da zeruko erresuma. Halakoak dira munduko onhasunak eta handirasunak Iainkoa gatik uzten dituztenak: edo aberats izanagatik ere, hetan gogoa ezarten eztutenak.

       2. Dohatsu dira presuna emeak eta mansoa, zeren halakoek lurra gozatuko dute. Hek dira nihoren kontra haserretzen eztirenak egiten zaizten bidegabeak libroki barkatzen dituztenak, eta mundu hunetako gaitzak pazientiki eta gaiztu gabe pairatzen dituztenak.

       3. Dohatsu dira nigar egiten dutenak, zeren berak izanen dira konsolatuak.

       Hek dira munduko atseginetarik aparturik eta bere bekatuez urrikiturik penitenziazko obretan ibiltzen direnak.

       4. Dohatsu dira iustizia gose eta egarri direnak, zeren berak aseko dira. Hek dira gauza guztietan bere eginbidea konpliturik bertzeri ere ongi egitera, eta berak ere obra onetan egunetik egunera aitzinago iragaitera enseiatzen direnak.

       5. Dohatsu dira miserikordia egiten dutenak, zeren hala berek ere miserikordia ardietsiko dute.

       Hek dira bihotz-berak, beharrean daudenak, urrikari dituztenak, eta bere ahalaren arauaz onez ere faboratzen dituztenak.

       6. Dohatsu dira bihotzez garbi direnak, zeren ikusiko dute Iainkoa.

       Halakoak dira bekaturen notharik bere konzienzietan sentizen eztutenak.

       7. Dohatsu dira presuna bakezkoak, zeren hek deithuko dira Iainkoaren seme.

       Halakoak dira nehorekin etsaitzen eztirenak, eta bertzeren arteko gaitzerizkoak eta etsaitasunak iraungirik ahal dagiten bezanbat guztien adiskidetzera enseiatzen direnak.

       8. Dohatsu dira iustizia gatik persekuzioneak eta trabailluak pairatzen dituztenak, zeren hekena da zeruetako erresuma.

       Halakoak dira Iainkoaren lege sainduaren defendatzeagatik, edo zenbait bertze egitekoa gatik hoben gabe gaitz, pena, dolore, eta trabaillu pairatzen dutenak.

Bekatuen diferenziaren deklarazinoa.
Hamalaur garren Kapitulua

       GALDEGITEA. Zein deitzen duzu bekatu orijinala?

       IHARDESTEA. Bekatu hura zeinetzaz kutsaturik sortzen baikara Adam gure lehenbiziko Aitaren bekatua dela kausa: zeren nola Adamek bekatu egin zuenean likistu eta nothatu baitzuen bere ethorkia eta naturaleza, eta guztiok baikara haren ethorkitik eta naturalezatik, halatan sortzen gara likistuak eta nothatuak: eta nothadun hura deitzen da bekatu orijinala, erran nahi da ethorkizkoa, edo ithurburutik heldu dena.

       GALDEGITEA. Zer deitzen duzu bekatu aktuala?

       IHARDESTEA. Guk geurok Iainkoaren legearen kontra egiten, erraiten, eta pensatzen duguna.

       GALDEGITEA. Zenbat dira bekatu aktualak?

       IHARDESTEA. Biya: bata beniala, eta bertzea mortala.

       GALDEGITEA. Zer erran nahi du mortal hitz hunek?

       IHARDESTEA. Leku hunetan hanbat nola hilgarria.

       GALDEGITEA. Eta benial bertze hitz hunek zer erran nahi du?

       IHARDESTEA. Hanbat nola barkakizuna, errazki barkatzen den bekatua.

       GALDEGITEA. Zergatik deitzen dira mortal bekatu batzuk?

       IHARDESTEA. Zeren hek arima hiltzen baitute: Erran nahi du, khentzen eta iraungitzen dutela arimatik Iainkoaren garazia, zein baita gure bizitze espirituala, eta are gehiago egozten dituzte arimak sekulako heriotzera, zein baita ifernua.

       GALDEGITEA. Eta zergatik bertze bekatu batzuk deitzen dira benial?

       IHARDESTEA. Zeren errazki barkatzen baitira, ikusirik ezen Iainkoaren garazia eztutela gal arazitzen, eta ez nehor ifernura egozten.

       GALDEGITEA. Zertan ezagutzen da bekatu bat mortal ala benial denz?

       IHARDESTEA. Bekatu mortal da Iainkoaren eta gure Giristino lagunaren kontra egiten den guztia, baldin gauza asko handia ba-da, eta borondatearen konsentimendu osoarekin egiten bada; baiña gauza gutia eta aphurra denean, eta borondatea ere ez xoil deliberatua, orduan benial da eta ez mortal.

       GALDEGITEA. Zer kalte ekartzen deraukute bekatu benialek?

       IHARDESTEA. Lehenbizikorik gure Iainkoa ganako amorioa, karitatea, eta debozinoa hozten eta gutitzen deraukute, eta gero heken satisfazinotan zerbait pena mundu hunetan edo Purgatorioko lekuan pairatzera obligatzen gaituzte.

       GALDEGITEA. Bekatu benialak zertzaz barkatzen dira?

       IHARDESTEA. Hamar gauzez.

       1. Meza enzuteaz.

       2. Gorputz sainduaren rrezibitzeaz.

       3. Kofesino jeneralaren erraiteaz.

       4. Pater nosteraren erraiteaz.

       5. Bihotzezko urrikimenduaz.

       6. Bulharraren ioiteaz.

       7. Gurutzearen seiñalearen egiteaz.

       8. Ipizkuaren benedizinoaz.

       9. Ur benedikatuaren hartzeaz.

       10. Ogi benedikatuaren iateaz.

Bekatu mortal buruzagien deklarazinoa. Hamabortzgarren Kapitulua

       GALDEGITEA. Zer da Urguillutasuna?

       IHARDESTEA. Sobera abantail bere buruari desiratzea, eta bertzeak mesprexaturik nehor bere berdin ez edukitzea.

       GALDEGITEA. Zer da Abarizia?

       IHARDESTEA. Munduko aberatstasunen neurrigabeko gutizia, duen baiño onhasun gehiago desiratzen duela, edo dituenetan sobera gogoa ezartea.

       GALDEGITEA. Zer da haragizko bekatua?

       IHARDESTEA. Haragiaren atseginetan eta plazereren gogoa edukitzea, eta emaztetara emana izaitea.

       GALDEGITEA. Zer da Inbidia?

       IHARDESTEA. Bertzeren ontasunaz damu, eta kalteaz atsegin hartzea.

       GALDEGITEA. Zer da Gula?

       IHARDESTEA. Sabelari sobera iarraikitzea, ian-edanean gogoa edukitzea.

       GALDEGITEA. Zer da Haserretasuna?

       IHARDESTEA. Kanpoan eta barrenean mendekatzeko desiraz eta gaitzerizkoaz betherik ibiltzea.

       GALDEGITEA. Zer da Nagitasuna?

       IHARDESTEA. Gogoaren hiltasun bat zeiñetzaz egiten baita presuna hain triste eta pisu, non ongi egiteko gogorik eta indarrik ezpaitu bere baithan sentitzen.

       GALDEGITEA. Zergatik bekatu hauk deitzen dira mortalak, eta zazpi?

       IHARDESTEA. Ez zeren bekatu mortalak ez tiren zazpi baiño gehiago, baiña zeren zazpi hak bertze guztien erroak eta ithurburua baitira: erran nahi da, bertze guztiak hautarik ilkitzen era sortzen direla.

Espiritu Sainduaren kontrako bekatuen deklarazinoa.
Hamaseigarren Kapitulua

       GALDEGITEA. Zer da Espiritu sainduaren kontra bekatu egitea?

       IHARDESTEA. Espiritu sainduak bere ontasuna gatik eskentzen eta presentatzenderaukun garaziaz konturik egin gabe bekatutan barrena sartzea.

       GALDEGITEA. Zergatik erraiten da bekatu batzuk Espiritu sainduaren kontrakoak direla?

       IHARDESTEA. Zeren malizia hutsez egiten baitira. Eta nola flakotasunezko bekatuak bai-tira Aitaren kontra, eta ignoranziazkoak Semearen, hala maliziazkoak dira Espiritu Sainduaren kontra. Eta hek dira guztietako gaixtoenak, perilosenak, eta erremediatzeko gaitzenak.

       GALDEGITEA. Zer erraiten du gure Salbatzailleak bekatu hetzaz?

       IHARDESTEA. Eztirela barkatzen mundu hunetan, eta ez bertzean ere.

       GALDEGITEA. Nola aditu behar dira hitz hauk?

       IHARDESTEA. Bekatu hetarik bat zuek (lehenbiziko partean ezarriak baitira guztiak) eztirela barkatzen, eta bertzeak nekez barkatzen direla. Lehenbizikoa eta azkena (zein baitira Iainkoaren miserikordiaz etsitzea, desesparatzea, eta penitenziarik egin gabe bekatu mortaletan hiltzea) eztirela barkatzen; eta berriz bertze laurak barka ba-ditezke ere, ordea xoil nekez eta mirakuilluz bezala erremediatzen dira, presunaren borondate gaixtoa gogorra, eta itsutua dela kausa. Hartarakotzat halakoak komunzki bere bekatuetan hiltzen dira.

       Bertze gaiñerako lehen partean diren gauzek eztute deklarazinorik behar; Halatan hemen akabatzen da Doktrina Kristianaren bigarren partea.

HIRURGARREN PARTEA

Debozinozko othoitz eta orazino batzuk
bere denboretan egin eta erran behar direnak

APPROBATIO

       Ego infra scriptus iusu Reuerendissimi Domini Claudii de Rueil Episcopi Bayonensis vidi et perlegi pias quasdam Orationes à Patre Stephano Materre Ordinis Fratrum Minorum de Obseruantia Praedicatore, Cantabrico idiomate conscriptas, quas dignas iudico quae in lucem prodeant. Datum Bayonae de 21. Augusti anno Domini 1623.

Michael d'Oiharard

Vicarius Generalis

LICENTIA R.P. PROUINCIALIS

       Nos Frater Aegidius Grenier Ordinis Minorum regularis Obseruantiae Prouinciae Aquitaniae antiquioris Minister Prouincialis et seruus, facultatem concedimus Patri Stephano Materre eiusdem Prouinciae Praedicatori, ut pias quasdam orationes Cantabrico idiomate à fe comositas et approbatas, et ad calcem sui Catechismi in hac secunda editione adiectas, typis mandari curet. In cuius concessionis fidem has literas manu nostra subscriptas, et officii nostri sigillo munitas dedimus Tolosae in nostro Conuentu Sancti Francisci de Obseruantia, hac die 12. Septembris anno Domini 1623.

Fr. Aegidius Grenier

Minister Prouincialis

Nola behar dioen Giristinoak bere burua
Iainkoari goizean gomendatu

       Goizean ohetik iaiki baiño lehen ailtxa ezazu zeure espiritua Iainkoa gana, erraiten duzula ahoz eta bihotzez. Biz laudatu eta benedikatu Iainkoaren izen saindua.

       Gero zeiñaturik har ezazu ur benedikatua (ohearen aldean behar baita eduki) erraiten duzula. Garbi nazazu Iauna zeure garaziaren uraz, eta eginen da ene arima elhurra bezain xuri.

       Gero zenbait etxeko ganbaratan edo bazterretan belhauriko iarririk erran itzazu. Pater Noster, Abe Maria eta Kredo.

       Eta hauken ondoan errazu othoitz haur.

OTHOITZA

       Iainko Iauna guziz botheretsua, huna ni zure kreaturetarik bat presentatzen naiz goiz hunetan zure maiestate handiaren aitzinera, zor4 derautzudan ohorearen eta laudoriaren ahal bezanbat errendatzera. Adoratzen zaitut humilki neure indar guztiaz, eta aithortzen dut zu zarela ene Kreatzaillea, Salbatzaillea, Iabea, habea, ontasun guztien ithurria, eta bai emaillea ere. Eskerrak eta laudorioak emaiten derauzkitzut zure ganik orai artean errezibitu ditudan ontasun guztiez, eta beregainki eren ioan den gauean peril guztietarik begiratu bei nauzu. Bada gauean bezala egunean ere begira nazazu othoi, eta zeure eskutik eduki nazazu: ene pensamenduak, sentimenduak, hitzak, obrak, eta gorputzaren manaiu guztiak goberna itzazu: Gida nazazu neure ioan-ethorri guztietan; Erakuts diazadazu zer bide behar dudan eduki, eginen, erranen, eta pensatuko dudan guztia zure ohoretan eta laudoriotan gertha ditekeien bezala. Egungo ene intenzionea biz zure borondatearen konplitzea, zure loriaz eta ohoreaz kontu edukitzea. Zeure ontasuna gatik begira nazazu egungo egunean bekatu egitetik, eta halaber peril eta inkontru gaitxo guztietarik. Benedika ezazu ene trabaillua: Iraungazu ene baithan pizten den su gaixtoa: Khen diazadazu banaloriaren gutizia, eta indazu zure zerbitzuan, beldurtasunean, eta amorioan egun hunetan egoiteko eta irauteko indarra.

       Birjina saindua ene Salbatzaillearen ama, zu zara haren ondoan ene esperanza guztia: har nazazu othoi egun zeure faborearen azpian, eta zeure arartekotasunaz ardiets diazadazu Iainkoa ganik haren maiestateak plazer duen bezala egun hunetan ibilteko garazia. Aingeru saindua ene presunaren begiratzeko kargua Iainkoaren pietatez hartu duzuna, goberna nazazu othoi, eta edukazu nitzaz kontu egun hunetan. Begira nazazu peril guztietarik, etsai gaixtoaren enganamenduetarik, eta prinzipalki bekatu mortaletan erortzetik: halako moldez non azken finean zurekin batean ardiets dezadan eta goza sekula  fingabeko loria. Biz hala.

Meza Sainduaren debotki enzuteko
zer egin behar duen Giristinoak

       Meza saindua nola baita sakrifizioa gure Salbatzailleak berak bere heriotze eta Pasione Sainduaren orhoitzapenatan ordenatua, iduritzen zait ezen haren enzutetik probetxu atheratzeko, gauzarik hoberena dela iainkoaren Semeak gure gatik pairatu zituen penen eta doloreen gogoan erabiltea eta konsideratzea. Baiña zeren Pasione dolorezko hark misterio añhitz baitaduka bere baithan, eta hain denbora apurraren barrenean ezin iragan baititezke espirituan guztiak; Halakotz hetarik zazpi prinzipalenak hautatu ditut, baitira zazpi aldiak zeiñetan gure Salbatzailleak bere odol preziatua isuri baitzuen bere pasioneko egunean.

       Lehenbizikoa da Getsemaniko baratzean odolezko izerdia gorputzetik ilki zeikanean, eta lurreraiño erori.

       Bigarrena, Pilatusen etxean harroin batekin lothurik borthitzki azotatu zutenean.

       Hirurgarrena, han berean arazezko khoroaz burua muiñetaraiño zilhatu zeraukatenean.

       Laurgarrena, Ierusalemeko karriketarik gurutzea soiñean zuela iragan zenean.

       Bortzgarrena, Kalbarioko mendian eskuak eta oiñak gurutzean itzatu zeraukatenean.

       Seigarrena, gurutzean hala itzaturik airean gora ailtxatu zutenean.

       Zazpigarrena, saihetsa soldadu batek dardo puntaz erdiratu zeraukanean.

       Zazpi misterio hauken gaiñean emaiten derauzkitzut zazpi orazino Mezaren hasterik Gorputz saindua ailtxatzeraiño erran ahal ditzakezunak: Eta gero handik fineraiño bertzen orazino bat zeiñetan oferendatzen baitzaizka Aita zerukoari gure bekatuak gatik bere Seme gure Iaunaren Pasioneko merezimenduak.

       Bada nik hemen emaiten derautzudan molde huni iarraiki ba-zakitza, atherako duzu Meza enzutetik probetxu handia arimakotzat.

Meza Sainduaren debotki enzuteko moldea

       Elizan sartzen zarenean errazu hunela. Etxe saindu hunetan sartzen naiz, Iainko handia, zure Maiestate saindua adoratu eta laudatu nahiz.

       Gero har ezazu ur benedikatua, erraiten duzula. Garbi nazazu, Iauna, zure garaziaren uraz, eta eginen da ene arima elhurra bezain xuri.

       Ger belhauriko iarririk saluta ezazu Sagaramendu saindua erraiten duzula. Adoratzen zaitut humilki, Iesu-Kristo ene Iaunaren gorputz preziatua, Sagaramendu horretan estalirik zaudena, zeren salbatu baituzu mundua zeure Pasione sainduaz.

       Geru Mezarik oraiño hasten ezpada, errazu zenbait orazino liburu honetan direnetarik edo, bertzetarik plazer dukezun bezala. Meza-erraillea adarera ethor dadinean, errazu debotki eta atentoki othoitz haur.

OTHOITZA

       Iesu-Kristo ene Iauna eta Salbatzaillea, zeure Gorputz preziatuaren sakrifizioa, zeure Pasione sainduaren orhoitzapenetan mundu hunetarik ilki baiño lehen ordenatu zenduena;

Eman diazadazu, othoi, halako debozinoarekin eta reberenziarekin MEza hunen enzuteko, eta gure gatik pairatu dituzun penen gogoan erabiltzeko garazia, non Pasione saindu haren fruituak eta merezimenduak ene arimaren gaiñean errezibi ditzadan Sakrifizio hunen berthutez. Biz hala.

       Gero has zaitea pausatuki zazpi orazino hauken erraiten: Eta hitzak ahoz erraiten ditutzula, erabil itzazu gogoan misterioak eta halaber espirituaren atenzionearekin batean beha ezazu Meza errailleak egiten duena.

LEHEN MISTERIOA

       Iesu-Kristo ene Salbatzailleak, eskerrak eta laudoriak errendatzen derauzkitzut zeren Getsemaniko baratzean gure gatik hain tristatu baitzinen, non othoitzez zeneundela odolezko izerdia zure gorputzetik ilkirik lurreraiño isuri baitzen. Othoitzez nagotzu odol preziatu haren baliotasuna gatik, eta zuk orduan sentitu zenduen tristezia handi hura gatik, eman nahi derautazun halako urrikimenduaren neure bekatuez izaiteko garazia, non zure odolezko izerdi haren ordain isur dezadan nik ere dolore hutsez neure begietarik ur eta nigar. Pater Noster, Abe Maria.

BIGARREN MISTERIOA

       Iesu-Kristo ene Salbatzaillea, eskerrak eta laudorioak errendatzen derauzkitzut zerenz eure odol preziatua isuri baitzenduen noiz ere Pilatusen manuz harroin batekin lothurik, soldaduek zure gorputz sakratua azote kolpez desegin eta larrutu bait zuten. Othoitzez nagotzu odol preziatu haren balioa gatik, eta zuk ordu hartan sentitu zenduen dolore handi hura gatik, nahi derauzkidatzun neure bekatu guztiak barkatu, eta heken gaztik merezi ditudan gaztiguetarik ere nahi nauzun halaber libratu. Pater Noster, Abe Maria.

HIRURGARREN MISTERIOA

       Jesu-Kristo ene salbatzaillea, eskerak eta laudorioak errendatzen derauzkitzut zeren zeure odol preziatua isuri baitzen duen noizere soldaduek aranzezko khoroa zure buruaren gañean ezarririk, eta makila kolpez aranze puntak hezurrean barrena sarthurik, zure buru benedikatua zilhatu eta zaurthu baitzuten inguru guztietan. Othoitzez nagotzu odol preziatu haren amorea gatik, eta ordu hartan iragan zenduen dolore handi hura gatik, nahi derautazun eman bihotzezko urrikimendu bat; eta urrikimendu haren puntaz neure rima hain borthizki zaurthu eta zilhatu, non egiazko penitenzia egiten daudala loriazko koroa ardiets dezadan zeruko erresuman. Pater Noster, Abe Maria.

LAURGARREN MISTERIOA

       Iesu-Kristo ene salbatzaillea, eskerrak eta laudorioak errendatzen derauzkitzut zeren zeure odol preziatua isuri baitzenduen, Ierusalemeko karriketarik gurutzea soiñean zenduela, Kalbarioko mendira ioan zinenean: eta othoitzez nagotzu odol preziatu haren baliotasunagatik, eta ordu hartan sentitu zenduen dolore bandi hura gatik, eman nahi derautazun mundu hunetako gaizen hain gogo onez pairatzeko indarra, non tribulazinoetan bezala konsolamenduetan ere partale gertha nadin. Pater Noster. Abe Maria.

BORTZGARREN MISTERIOA

       Iesu-Kristo ene salbatzaillea, eskerrak eta laudorioak errendatzen derauzkitzut, zeren zeure odol preziatua isuri baitzenduen noiz-eta Kalbarioko mendian soldaduek zeure eskuak eta oiñ sakratuak itze lodiz eta borthitzez gurutzea itzatu baitzerauzkitzuten. Odol preziatu haren baliotasuna gatik, eta orduan sentitu zenduen dolore handi hura gatik, itza diazadazu, othoi, neure gorputza etaespiritua zeure beldurtasunaren itzeaz. Eta halako moldez zurekin lot eta ioz nazazu gurutzean, non ene guthizia gaixtoen arauaz ez nadin gehiago bizi, zure borondatearen baizen. Pater Noster, Abe Maria.

SEIGARREN MISTERIOA

       Iesu-Kristo ene salbatzaillea, eskerrak eta laudorioak errendatzen derauzkitzut zeren zeure odol preziatua isuri baitzenduen noiz-eta soldaduek zure gorputz sakratua gurutzea itzaturik ailtxatu baitzuten airean gora, eta haren pisutasunaz handitu eta gazkoatu baitziren zure eskuetako, eta oiñetako zauriak. Othoitzez nagotzu odol preziatu haren merezimendua gatik, eta orduan pairatu zenduen dolore handi hura gatik, nahi derautazun eman lurreo gauzetarik halako moldez apartatzeko garazia, non zerukoetara espiritua ailtxatzen dudala, hetan ezar dezadan neure bihotza eta kontentamendu guztia. Pater Noster, Abe Maria Gratia

ZAZPIGARREN MISTERIOA

       Iesu-Kristo ene salbatzaillea, esker eta laudorio derautzut zeren zeure odol preziatua isuri baitzenduen noiz-eta gurutzean hilez geroz zure saihetsa soldadu batek dardo puntaz idekirik odola urarekin athera baitzerautzun. Odol preziatu hura gatik zaurt diazadazu, othoi, neure arima zeure amorioaren dardoaz, eta sar nazazu Parabisuko lorian, zeiñen athea ideki bait zenduen zeure odol preziatuaren saihetsetik isurteaz. Pater Noster, Abe Maria.

Gorputz saindua, ailxatzen denean errazu hunela

       Adoratzen zaitut humilki Iesu-Kristo ene salbatzaillearen gorputz sakratua, Maria birjina ganik sorthu, ta gurutzean ene gatik hil zarena, haragi bizia, arima saindua, Iainkotasun osoa, eta guztion salbamendua: zure amorio handia gatik duzun, othoi, nitzaz miserikordia eta pietate.

       Eta kalitza ailtxatzen denean errazu:

       Adoratzen zaitut humilki Iesu-Kristo ene salbatzaillearen odol preziatu, ene redemzioneko pagamendutan isuri izan zarna: garbi diazadazu othoi, neure arima eta salba nazazu zeure ontasunaren berthutez.

       Eta gero othoitz han latinez:

       Anima Christi sanctidica me.

       Corpus Christi salua me.

       Sanguis Christi inebria me.

       Aqua lateris Christi laua me.

       Passio Christi conforta me.

       O bone Iesu exaudi me.

       Intra vulnera tua absconde me.

       Ne permittas me separari a te.

       Ab hoste maligno defende me.

       In hora mortis meae voca me.

       Et iube me venire ad te.

       Ut cum Sanctis tuis laudem te.

       In saecula saeculorum, Amen

       Gero Mezaren fineraiño errazu debotki eta gogoti: othoitz haur, zeiñetan oferendatzen baitzaitza Aita Zerukoari gure bekatuak gatik bere Seme gure Iaunaren Pasioneko merezimenduak.

OTHOITZA

       Aita eternala zeruaren eta lurraren egilea, oferendatzen derautzut Eliza sainduaren intenzinoarekin batean, zeurre seme bakoitzaren Pasionea, Sakrifizio hunetan representatzen dena, gure bekatu guztien satisfazinoetan. Beha ezazu zeure Maiestatearen trotunik nor den nik presentatzen derautzudan haur, zer pairatu duen, eta noren gatik. Haur da zure seme hoben-gabe Gurutzean itzatu zutena. Haur da Sakrifikatzaille etrnala, bakezko sakrifizioa Kalbarioko mendian oferendatu derautzuna. Haur da Bildots nothagabea, deusetan hutsik egin gabe bere bizia galdu duena. Orhoit zaitea nola izan zen eskuetan eta oiñetan itzatua, aranzezko koroaz buruan zilhatua, azote kolpe hutsez larruturik zathitua, burutik oiñetaraiño odolstatua, alde guztietarik penaz eta dolorez inguratua, guztiz desegina, eta gizonaren figurarik edo iduririk eztuena bezala bilhakatua; Gurutzean nola zegoen burua beheititurik, begiak zerraturik, begitartea horiturik, saihetsa idekirik, besoak zabaldurik, zangoak hedaturik, zauriz betherik, ta bere mienbro guztietan deseginik: eta hauk guztiak hala direla orhoit zaitea, othoi, nola pena hauk guztiok pairatu dituen bekatoreen salbatzea gatik, eta heken partez zure Maiestateari satisfazione egitea gatik. A Karitate handia! ontasun paregabea! amorio mirakuilluzkoa! Huts egiten du zerbitzariak, eta haren partez pagatzen du Iaunak; gathibutasunetik gizonaren libratzea gatik emaiten du bere bizia Iainkoaren semeak: Hobenduriak merezi dituen gaztiguak pairatzen ditu hobengabeak: Eta bekaturik egin ez tuenak hartu ditu bere gaiñera munduko bekatu guztiak. Beha diazozu, Aita zerukoa, pietatezko obra handi huni, beha diazozu hunen baliotasunari; Beha ezazu zer eta zenbat zure aitzinean merezi duten hain pena eta dolore handiek, zer merezi duen heriotze dolorezko hark, eta heken berthutez barka diatzaguzu geure bekatuak, eta khen merezi ditugun gaztiguak. Haur da ahal datekeien oferendarik baliosena, eta bai zure gogarakoena ere: eta handik dadukagu ezen gure zorraren pagatzeko asko, eta are millatan gehiago ere badela; zeren baldin lade batean ezar baditezi gure gaixtakeriak eta bekatuak, eta bertzean gure Salbatzaillearen ontasuna eta merezimenduak, edirenen da segurki handiago eta gehiago dela pagamendua zorra baiño. Gu zure etsaiak ginen denboran zure semearen Pasionearen bidez egin zen zure eta gure arteko bakea; orai ere esperanza dugu haren beraren berthutez barkatuko derauzkigutzula geure bekatuak. Errezibi ezazu bada, Aita zerukoa, oferenda haur begitarte onez, eta duzun othoi gure bekatuen gaiñean miserikordia eta pietate. Eztiazaguzula Sakrifizio hunen fruitua errefusa gure indignetasuna gatik, baiña konsidera ezazu ezen zerorrek eman deraukuzuna bera presentatzen derautzugula geure bekatuen satisfazinoetan.

       Hunekin batean gomendatzen derauzkitzut munduko estatu guztiak, eta nezesitateak hala espiritualak nola tenporalak. Eliza Katholika zure Esposa, Aia saindua zure Bikarioa, Elizako bertze Superiorak eta Gobernariak, gure Errege Iauna, Prinze Giristinoak, herrietan kargu dutenak, gure haurrideak, ahaideak, adiskideak, eta ongi-egile guztiak. Konberti itzazu bekatoreak, konsola itzazu tristeak, senda itzazu eriak, fabora itzazu beharrak, eta salbamenduko portura hel itzazu itsasoan dabilzanak. Fede saindura ekar itzazu Paganoak, jujen itzazu errebelatuak, begira gaitzazu gatzetarik, eman diazaguzu bakea geure denboran, eta Giristino fidelen arimak athera itzazu Purgatorioko penetarik. Eta finean eman diazaguzu zure semearen Pasioneko mereximenduez ongi probetxatzeko garazia, eta halako moldez zure zerbituan enplegatzeko, non bizitze hunen ondoan ardiets dezadan Parabisuko loria. Biz hala.

       Gero errazu debotki, Pater noster: Abe Maria.

Kofesatu baino lehen erraiteko othoitza

       Ahalke naizela eta beldurrez ikhara nabilala presentatzen naiz, Iainko eternala, zure maiestatearen aitzinean, zeren baitakusat añhitz eta añhitz moldez zure ontasunaren kontra huts egin dudala. Aithortzen dut itsasoan harea baiño, eta legar bihi baiño, ene baithan bekatu gehiago dela, eta hala tan ez naiz ausart begien zure gana ailtxatzera. Ni naiz bekatore guztietako handiena, gaixtoena, eta eskergabena, ahalkegabeki bizi izan naizena, eta zure manamendu sainduak hitzez gogoz, eta obraz hautsi ditudana. Ni naiz seme gazte desordenatu zure etxetik ilki zen hura, eta zuk eman zenerauzkidan ontasunak munduko plazeren ondoan nenbilala aitzin-gibel behatu gabe gastatu ditudana. Ala ni dohakabe handia bai naiz! zeren utzi zaitut zu neure Iabea, eta arzain egiazkoa, eta ardi errebelatua bezala aldaratu naiz zure arthaldetik, eta erori otsoaren ahoan. Utzi zaitut biziteko ogi zarena haragiaren gutizien besarkatzea gatik. Utzi zaitut ur biziaren ithurri zarena, agortzen diren kontentamenduei lotzeagatik. Utzi zaitut ene ontasun guztia zarna, lurreko onhasun ezteusei itxekitzea gatik. Akusatzen dut neure eskergabetasuna, zeren hain Laxoki eta ansikabeki utzi dudan hain Aita ona eta amoriozkoa, nola zu izan baitzara enetzat. Zuk ardura ongi egiten zenerautan, eta nik ere ardura zure kontra egiten nuen bekatu. Zure ontasuna eta emetasuna narritara dut neure gaixtakeria handiez, baiña zuk (nola baitzara Iainko miserikordiazkoa) ez nauzu gaztigatu nahi izatu zeure iustizia borthitzaren arauaz, aitzitik pazienzia handi batekin iguriki derautazu orai artean, egiazko penitenzia batez zure gana itzul nendin amoreagatik. Aitortzen dut ezen ene gaixtakeriek añhitzetan eman deratzutela okasino ene zure ganik khentzeko, baiña zuk emeki eta amoriozki deithu nauzu zeure gana, eta zure ontasuna gatik barkamendu prometatu. Zure partez seguratzen gaitu zure Profetetarik batek, eztuzula nahi gal dadin bekatorea, baiña bai zure gana itzul dadin, eta bizi dadin. Eta berriz bertze batek ere badio ezen baldin bekatorea, bere huts eginak ezaguturik eta utzirik, zure gana itzul badadi, etzarela gehiago haren huts eginez orhoituko. Promes hunek bihotz eta esportzu emanik, deliberatzen dut neure bizitze gaixtoaren utztera, eta zure gana neure bihotz guztiaz itzultzera. Errezibi nazazu bada othoi begitarte onez, Magdalena penitenta zure gibelean bere burua lurrera egotzirik nigarrez zegoena errezibitu zenduen bezala, eta eman diazadazu neure bekatuen barkamendu osoa hari eman zeneraukan bezala. Zerorrek deithzen ditutzu zure gana nekhaturik eta kargaturik daudezinak, eta erraiten derauezu arinduko eta deskargatuko ditutzula: huna bada ni bektuz bethea, nekhatua, eta kargatua, eta nahi nuke arindu, nahi nuke karga haur neure gaiñetik khendu, iharrosi, eta zure miserikordiaren itsas hondarrera egotzi. Erraiten duzu ethorri zarela mundura galduen edireitera, errebelatuen bilhatzera, eta bekatoreen salbatzera; Hetarik bat naiz ni, Iauna, eta ene gatik ethorri zarenaz geroz salba nazazu othoi. Izena hartu zenduen Iesus, erran nahi baitu Salbatzaillea: Egizu bada ene alderat zure izen horrek signifikatzen duen arauaz. Orhoit zaitezi ni zurea naizela kreazinoz eta erospenez, eta eztezazula utz galtzera zeure eskuz egin duzun obra, eta zeure odolaz erosi duzun kreatura. A Iainko guztiz ona eta pietatezkoa,m duzun othoi zeure miserikordia handiaren arauaz nitzaz pietate. Miserikordia handiaren nagotzu eske, zeren handiak baitira ene bekatuak: baiña handiak badira ere, badut sinheste are dela konparazinorik gabe handiago zure miserikordia. Eta zeren zuk zeure Elizan Penitenziazko sakramendua bekatuen barkamendutan ordenatu baituzu, huna prestatzen hari naiz kofesatzeko, neure konzienziaren deskargatzeko, eta zure garazia sainduaren ardiesteko. Baiña badakizu, Iainko ona, ezen Sagaramendu hunetako behar diren kondizinoak eta aparailluak ezin dituzkedala neure indar joillez, bada kizu lagundu behar zatzaizkidala: argi ezazu bada othoi ene espiritua eta memoria zerutikako argiaz, halako moldez non neure bekatuen itsusitasuna, handitasuna, eta pisutasuna ezaguturik, kofesa ditzadan libreki, klarki, eta bidezki. Eta baldin guztiez ein orhoitz banaite, behar dazozu othoi ene intenzione onari, eta errezibi ezazu ene ahotik Errege Dabiten othoitz haur: Neure bekatu, ene ganik estalirik daudezinetarik, edo orhoitzen ez naizenetarik garbi nazazu Iauna, eta bertzeek ni naizela kausa egin dituztenak ere barka diaitzadazu othoi; zeren ezta munduan bekatu guztiak iakin ahal ditzakeienik.

       Hunekin batean eman diazadazu neure bekatuez behar bezalako urrikimendua. Erraiten deraku zure Profetak ezen bihotz danuz eta dolorez hautsia zure gogarako sakrifizioa, eta baliotasun handitakoa dela zure aitzinean. Ene bihotz haur zaurt ezazu zeure amorioaren tragazaz halako moldez non dolorezko sentimenduz beherik ardiets dezadan zure ganik desiratzen dudan barkamendua.

       Ene Iainkoa eta Kreatzaillea, zeren zaren ontasun guziten gaiñeko ontasuna, eta nik gauza guztien gaiñetik maite zaitudana, hargatik dut damu neure bihotz guztiaz zeren zure kontra bekatu egin dudan. Deliberatzen dut finki eta fermuki (zure garaziaren faborearekin batean) ez gehiago bihurtzera, eta okasinoetarik ihes egitera, egin ditudanen kofesatzera, eta emanen zaitan penitenziaren konplitzera. Eta nola bainagotzu humilki neure bekatuen barkamenduaren eske, hala dut esperanza zure miserikordia handia baithan ene eskea enzunen duzula, eta barkatuko derauzkidatzula. Biz hala.

Kofesatu ondoan egiteko othoitza

       Eskerrak eta laudorioak emaiten derauzkitzut, Iainko eternala, lehenbizikorik zeren zeure penitenzia egitera orai arteiño iguriki baiterautazu: eta gero zeren neure bekatuen ezagutzera ethorririk, heken kofesatzeko zeure ontasuna gatik denbora eman baiterautazu. Ezagutzen dut ezen Penitenziazko Sagaramendu hunetzaz bethe nauzula ontasunez, eta faboratu neure arimaren miseriarik handienean. Hunetzaz iustifikazioneko garazia eman derautazu, eta bai neure bekatuen barkamendua ere: zeure adiskidetasunean ezarri nauzu, eta zeruko erresumaren primu egin: Espiritu sainduaren dohaiñak barreneko bertze berthutekin eman derauzkidatzu, eta neure arimaren zauriak sendatu; Ene espiritua alegeratu duzu, eta ene arima, lehen hil zena, piztu: eta finean neure bektuen pisutasunetik arindu, kargatik deskargatu, eta Ifernuko penetarik libratu nauzu. Sagaramendu saindu hunen bidez eraman nauzu bekatutik garaziara, heriotzetik bizitzera, ilhunbetik argitara, gathibutasunetik libertatera, eritasunetik osasunera, eta Ifernuko athetik Parabisuko aldera. Ha! ene Iainko bihotzekoa, hanbat ontasun egin derautazuna, zer eginen dut nik zure alderakotzat? Baldin bertzerik ezin ba dagit, eskerrak bedere emanen derauzkitzut neure ahal guztiaz, eta Errege Dabitek bezala erranen deratzut: Ene bekatuen gatheak desegin ditutzu, Iauna, laudoriozko sakrifizioa oferendatuko derautzut, zure izen saindua inbokatzen dudala. Orhoitzen naiz, ha ene salbatzaillea, ezen zuk hogoi eta hemezortzi urthetako eri Siloeko urean sendatu zeduen hari erran zeneraukala: Huna, orai sendatu aizenaz geroz, oha, eta eztagiala gehiago bekaturik. Hain bertze erraiten derautazu bada orai niri ere: neure bekatuen barkamendua eman derautazunaz geroz, manatzen nauzu eznadila gehiago hetara bihur. Hala egin nahi dut, Iauna, zure amorea gatik,eta neure probetxua gatik. Zuk garbitu nauzu, eztut gehiago lizundu nahi: Ailtxatu nauzu, eztut gehiago erori nahi: deabruaren gathibutasunetik libratu nauzu, eztut gehiago haren eskuetan erori nahi: garaziazko bizitzea eman derautazu, eztut gehiago bekatu mortalaz espiritualki hil nahi: Ardietsi dut behin zure adiskidetasuna, eztut gehiago hura galdu nahi; Eta finean salbamenduko bide xuxenean ezarri nauzu, eztut gehiago hartarik aldaratu nahi. Iesus ona, zu izanen zara hemendik aitzina ene desiramendu guztien xedea eta fina: eta eztut gehiago neuretzat bizi nahi, zuretzat bizi nahi, zuretzat baizen.

       Baiña zeren baitakit ezen gauza hauken guztion konplitzekotzat ene arimaren indarrak ttipiegi eta flakoegi direla, egiten derautzut othoitz zeure pasione sainduaren merezimenduak gatik, nahi derautazun neure espiritua argitu, adimendua gobernatu, bihotza faboratu, eta borondatea nik orai egiten dudan deliberamendu hunetan fermuki irauteko eta perseberatzeko, halako moldez borthitztu, non ikusten diren eta ikuten eztiren etsai guztien tentamenduak benzuturik, eduki dezadan galdu gabe orai kofesatze hunetan errezibitu dudan garazia haur.

Biz hala

Gorputz saindua errezibitu baiño lehen egiteko othoitza

       Konsideratzen dudañean neure baithan Iainko handia, zu nor zaren, eta ni nor naizen, beldur naiz sobera ausartzia har dezadan, zure gorputz preziatuaren sagaramendu hunetan errezibitzera hurbiltzeaz. Baiña orhoiturik ezen zerorrek gonbidatzen gaituzula zeruko ogi hunetarik iatera, baldin sekulako bizitea nahi badugu ardietsi: hunek emaiten deraut bihotz eta esportzu seguranza handi batekin zure gana hurbiltzeko. Huna bada, ha Iesus ona, zure miserikordian eta ontasunean fidaturik heldu naiz eria midikua gana, probea aberatsa gana, eskalea emaillea gana, biluza bestitzaillea gana, lizuna ura gana, eta itsua argitzaillea gana. Senda ezazu bada othoi ene eritasuna, betha ezazu ene hutstasuna, estal ezazu ene biluzgorritasuna, xahu ezazu ene lizuntasuna, argi ezazu ene itsutasuna, eta indazu Sagaramendu saindu hunen errezibitzean halako debozinoa, intenzionea, garbitasuna, humiltasuna, fedea, eta amorioa, nolakoa baitagoka misterio handi huni, eta ene arimak-ere bere salbamenduko behar baitu.

       Kontatzen du zure Ebanjelioak ezen zuk egun batez Ierusalemeko Tenploan oihuz erran zenduela: Egarri dena bethor ene gana, eta edan beza. Huna bada ni, a bizitzeko ithurria, ethorten natzaitzu munduko egitekoen ondoan nabilala nekhaturik, egarriak hila, ur eske: eta badakit nehork-ere zuk zerorrek baizen ezin iraungi dezakeiela ene egartsu handiaren sua.

       Sagaramendu hunetan erakusten derakuzu, Iauna, zeure amorio handia, zeren etuzu asko eritzi zeure presuna Maria Birjinaren sabelean gizon eginik emaitea, ez eta zeure odolaren Gurutzean hil zinenean guri bizitzea emaiteagatik isurtea: baiña gehiago gure arimen ontasunetan, eta prometatu derakuzun zeruko loriaren bahitan eta segurantzatan utzi derakuzu eta eman aldareko Sagaramendu Saindu hunetan zeure gorputza eta odol preziatua, ogiaren eta arnoaren figuraz, iduriaz, zaporeaz, koloreaz eta bertze akzidentez kanpotik estalia. Ha! gizonen maitazaille handia, Sagaramendu haur gure ganako amorioa gatik ordenatu duzuna, othoitzez nagotzu nahi derautazun oraiko parada hunetan zeure amorio handiaren kharraz neure bihotza zure amorioaren orhoitzapenetan, eta zure intenzionearen arauaz amorioazko misterio haur amoriorekin errezibidezakedan bezala piztu eta berotu. Baiña zuk nolatan (garbitasuna bera zarelarik) nahi duzu hain leku lizunean eta nardagarrian, nola baita ene arima sarthu? Aithortzen dut ez naizela zure errezibitzeko gai: ezagutzen dut neure indignetasuna, eta zuk zerorrek behar nauzula garbitu eta prestatu. Emozu bada aitzinetik ene arimari zeruko benedizionea, garbi nazazugaraziazko uraz, eder nazazu zeure dohaiñez, betha nazazu berthutez, eta egin nazazu zure errezibitzeko gai naizatekeien bezala. Hunela prestaturik desiratuko zaitut, esperanzaz zure presenziak berekin ekarten dituen ontasunak gozatuko ditudala, eta desira haur eztela ene kaltetan izanen. Zato bada ene salbatzaillea, sar zaitea ene baithan barrena, ta zaude bethierekotz enekin. Pitz ezazu ene bihotzean zeure amorioaren sua, iraungazu guthizia gaixtoen kharra: Bero ezazu ene epeltasuna, erra itzazu ene inperfezioneak, eta egin nazazu zeure gorputz preziatuaren partaletasunaz behar den gauza guztietako gai eta digne. Eta nola Erregue Dabitek Misiboseth Ionathas bere adiskidearen seme gaixoa Aitaren amoreagatik bere mahaian errezibitu baitzuen, eta bere onetan egin partale; hala ene gaixotasunari behatu gabe egin nazazu ni ere Sagaramendu Sainduaren mahai hunetan partale, errezibitzen nauzula zeure Pasione sainduan erakutsi derakuzun amorioa gatik, eta bethiere aduki deraukuzun adiskidetasuna gatik.

       Ha ene bihotzeko Iainkoa! orai fedezko begiz kanpoko akzidentez estalirik ikhusten zaitut Sagaramendu saindu hunetan: noiz ikusiko zaitut bada agertuki,eta estalkirik gabe, Aingeruek zeruan ikusten zaituzten bezala? Ha! zeruetako Erregea, afari dohatsua zeure hautatuenzat Parabisua prestaturik dadukazuna, Noiz iarriko naiz ni loriazko mahai hartan? Ordu dohatsu haren begira egonen naiz, zuk plazer dukezun arteiño: Eta bitartean esperanzarekin bizino naiz bethiere ene gorputz hunetako bizitzeak diraueiño, bazkatuko nauzula zeure Sagaramendu saindu hunetzaz: eta hunen ondoan eramanen nauzula zeure ikusteaz errezibitzen diren atseginen eta plazeren gozatzera. bitzari ona bethe zenduen zeruko benedizionez, zeren errezibitu eta ostatatu baitzuen bere etxean zenbait egunez zure testamenteko arka: Nik eztut hark bezala zurezko arka bat errezibitu eta ez ostatatu, baiña bai zeruan eta lurrean den gauzarik handiena, baliosena, eta preziatuena, zein baita zure gorputz sakratua, eta harekin batean zure odola, zure arima, ta Iainkotasuna. Bada Obededom haren alderakotzat egin zenduena egizu orai ene alderat ere, eta Sagaramendu hunen berthutez betha nazazu zeure dohaiñez.

       Ha! Aingeruen ogia, atsegin eta kontentamendu suerte guztiak dituzuna, behte ezazu othoi ene arimaren apetitua zeure eztitasunaren zaporeaz, halako moldez non munduko plazerak eta kontentamenduak higuin dakizkidan, eta bertze ontasunik zu zerori baizen bilha eztezadan, eta ez desira: Zeren zu zara ene esperanza, ene bizitzea, ene erremedioa, ene argia, ene borthitztasuna, ene aberatstasuna, ene konsolamendua, ene alegrianza, ene atsegina, ene bakea, ene sosegua, ene ohorea, ene loria, ene herenzia, ene Kreatzaillea, ene Salbatzaillea, ene Iauna, ene Iainkoa, ene ontasun guztia. Arrazoin da, Iauna, Aingeruen ogi hartarik dastatu duena aparta dadin munduko atseginetarik: eta bere bihotzeanzeruetako Erregea errezibitu duenak ostika ditzan lurreko gauza guztiak.

       Ha zeruetako iakia! Iunta nazazu, othoi, zeurekin zeure amorioaren indarraz, zaren zu ene baithan, eta naizen ni zure baithan! Egin nazazu zeurekin gauza guztietan borondate bat, eta espiritu bat, eta erranen dut Apostoluak bezala: Bizi naiz ni, baiña ez ni, Iesu-Kristo ene Iauna bizi da ene baithan.

       Ha! ene Salbatzaillea, ontasun guztien ithurria, eman diazadazu Sagaramendu hunen berthutez zure maitatzeko, ohoratzeko, zerbitzatzeko, borondate sainduren egiteko, bekatuetarik apartatzeko, zure arauaz bizitzeko, eta obra onetan fineraiño irauteko garazia. Eman diazadazu halaber berthute guztien konplimendua, eta bereziki behar dudan bortitztasuna neure etsai ikusten diren, eta ikusten eztirenen garaitzeko, eta mundu hunetako gaitzen eta penen pazientki pairatzeko. Eta nola Elias Profeta borhitztu eta indarztatu bait-zen, Aingeru batek zure partez ekarri eraukan sut+ophil hartzaz halako moldez ezen hark eman zeraukan indarrarekin berrogoi egunen eta hainbertze gauen bidea eginik, heldu baitzen Orebko mendira: hala niri ere zeruko ogi hunen berthutez eman diazadazu bizitze miseriazko hunetako bidearen flakatu gabe iragaiteko, eta zure gana zurekin sekulakotz bizitzera heltzeko indarra. Biz hala.

Aita Zerukoari egiteko othoitza

       Aita zerukoa, Iainko eternala, hitz batez munduan diren gauza guztiak kreatu ditutzuna, aitortzen dut ni naizela zure kreaturetarik bat, eta nik dudan guztiz zure ganik dudala, eta zurea dela. Bi arrazoin gatik dei ahal zaitzaket Aita: Bata zeren kreatu bai nauzu eta munduan ezarri: Eta bertzea zeren adoptatu eta zeure haurtzat hartu bai-nauzu. Bataz (zein bai-ta kreatzea) eman derautazu naturalezaren izaitea: Bertzeaz (zein baita zeure haurtzat hartzea) eman derautazu garaziazko estatua, eta zure erresuman zuzen izaitea. Bataz lurreko bertze kreatura guztiak baiño nobleago eta abantailatuago zeure idurira egin nauzu: Bertzeaz Aingeruekin batean zeruko loriaren partaletasuna emaiten derautazu. A Iainko handia! Zer abantail aurkitu duzu gizona baithan hain bertze merezi duenik? Miresteko da egiazki nola zu hain handi, Erregeen Errege, eta Iaunen Iaun zarelarik, nahi izatu duzun hain kreatura ez-deusa nola baita gizona zeure semetzat hartu, eta guztiz-ere ni guztietako ez-deusena eta galduena nola kontu hartan berean ezarri nauzun. Fabore hunetan da ageri, Iangoikoa, nolakoa den zure ontasuna,eta ene ganako duzun amorioa, zeiñen berthutez egiten bait-zara zu ene AIta, eta ni gerthatzen bainaiz zure haur. Izen amoriozko hunek, zu ene Aita izaiteak, emaiten deraut esportzu eta esperanza behar orduan faboratuko nauzula, zeure eskutik edukiko nauzula, erortzetik begiratuko nauzula, eta Aita onak bere semea bezela zuk ere ni zeure ontasuna gatik bethiere behar bezala gobernatuko nauzula. Eta hala esperanza hunekin egiten derautzut othoitz nahi derautazun eman seme on batek bere Aitaren alderakotzat egin behar duen eginbidearen konplitzeko garazia, nola bai-ta, ohoratzea, maitatzea, obeditzea, eta izenaz bezala izanez-ere seme naizatekeien bezala zerbitzatzea. Biz hala.

Iainkoaren semeari egiteko othoitza

       Iesu-Kristo ene Iauna, Aita zerukoaren seme bakoitza, Iainko eta Gizon egiazkoa, eskerrak emaitenderauzkitzut zeren ene Salbatzea gatik mundura ethorri baitzinen. Ezagutzen dut ezen zuk egundaiñoz geroztik eduki derautazun amorio hark iauts arazi zinituela zerutik lurrera ene erremediatzera. Zu Iainko handia, eta handitasuna bera zarelarik, nahi izatu duzu guztiarekin ere zeure handitasuna beheititurik, gere haragiaren flakotasunarekin iuntatu, ta iuntaturik gizonaren forman agertu eta ibili. Ikusi zinituen Adamen ondoko miseriak, enzun zinituz oihuak eta errenkurak, eta halatan zeurk ordenaturik zenedukan denbora konplitu zenean, etorri zinen haragiz beztiturik gure miseria guztien erremedioarekin. Orduan, eure ontasuna gatik bisitatu ginitutzunean, eta gizon eginik Gurutzean gure gatik hil zinean, zeure amorio handiaren froga klarki erakutsi zeneraukun. Zuk gure baithan ezarri zenduen imajina eder eta garbi hura desbisstatu zuen Adamek bere bekatuaz, baiña erremediatu eta edertu zenduen zuk zure Pasionearen merezimenduaz. Adamen bekatuak ekarri zerauzkigun kalte handiak, baiña zure ethortzeak erremediatu zituen kalte hek guztiak, eta are eman ontasun doblatuak. Zeren baldin ni eri ba-naiz, zu zara midikua: Egarri ba-naiz, zu zara edaria eta ithurria; flako ba-naiz, zu zara sostengua eta indarra; hil ba-naiz, zu zara bizitzea; bekatuz kargatua ba-naiz, zu zara arintzailea eta barkatzailea; ilhunbetik ilki nahi badut, zuzara argia; finean zeruko loriara ioan nahi badut, zu zara hango bidea. Ni galdu ninzen, zuk ailtxatu nauzu; gathibu ninzen, zuk libratu nauzu; zorrak nituen, zuk pagatu itutzu, zu hil zara, ni hil eznendin amorea gatik, eta penatu zara, penetarik ene atheratzea gatik. A Iainko handia, eta ontasunez bethea! Nondik ethorri zaizkit niri pietatezko obra hauk guztiok, zure amoriotik baizen; Zarela bethierekotz laudatu hunelako karitatea gatik. Baiña zer eman ahal diazaizut nik zure hunen amorio handiaren ordain? Ba-dakit, Iauna, eztela deus ene baithan, zure eztenik, baiña guztiarekin ere emanen derautzut nik ere neure emorioa, emanen derautzut neure bihotza, zeren haur da nik gehienik neure dudana, eta zuk ere ene ganik nahien duzuna. Errezibi dizadazu bada; amorioa amorioaz pagatu nahi derautzut. Eta zure amorio hunetarik ethorri zaizkidan ontasunez orhoitzen naizela, laudatu eta zerbitzatu nahi zaitut bizi naizen egunetan. Biz hala.

Espiritu sainduari egiteko othoitza

       Espiritu saindua, Trinitate sakratuaren hirurgarren presuna, Mendekoste egunean Apostoluen gaiñera iautsirik heken bihotzak zeruko dohaiñez bethe zinituena: Hurbil zaite othoi ene arimara, eta betha diazadazu zeure amorioaren eztitasunaz. Zu zara bihotzen argitzailea, tristeen konsolatzailea, iakin-gabek irakatsaillea, erien sendatzaillea, lizunen garbitzaillea, eta dohain guztien emailea. Zu zara emazurtz gaixoen aita, hotzen berotasuna, nekatuen pausatasuna, flakoen borthiztasuna, bekatoreen salbamendua, Iustuen bozkarioa, eta errebelatuen gidamendua. Ni emazurtuz naiz, zaren zu ene aita; errebelatua naiz, zaren ene gidaria; nekatua naiz, zaren zu ene pausagunea; flako naiz zaren zu ene sostengua; bekatore naiz, zaren zu ene garazia. Ene barreneko ilhuntasunak arguitzazu zeure klaritateaz; ene espirituaren tristurak khen itzatzu zeure konsolamenduaz; ene adimenduaren inoraziaz desterra itzazu zeure doktrinaz: ene arimaren eritasuna senda ezazu zeure garaziaz: eta ene bihotzaren hotztasuna bero ezazu zeure suaren karraz; Eman diazadazu zeure zazpi dohaiñen konplimendua, baitira, Zuhurzia, Adimendua, Konseillua, Iakintasuna, Borthitztasuna, Pietatea, eta Beldurtasuna, zeiñen bidez munduko enganamenduak ezaguturik, eta banitatea benzuturik, nadin bethiere zure amorioan egon eta bizi. A Espiritu saindua, arimen bizitze egiazkoa, pitz ezazu ene baithan zeure amorioaren sua bethiere zure zerbitzuan erne eta iratzarria egon naitekeien bezala: Erra diatzadazu neure inperfekzione guztia zeure suaren karraz; bethaitzazu ene arimaren belak zeruko zeure haize eme plazent hartzaz: eta inspira diatzadazu eta ekar gogora zeure loriako eta neure salbamenduko egin behar ditudan obrak. Errakuts eta irakats diazadazu nola behar naizen mundu hunetan nagoeiño gobernatu, eta halaber zer behar dudan egin, erran, eta pensatu, neure arimaren salbamendua zure faborearekin batean ardiets dezakedan bezala bizitzeko. Biz hala.

Andredana Maria
Iainkoaren Ama Birjinari egiteko othoitza

       Maria Birjina saindua, ene salbatzaillearen ama, ikusirik zu zein garbi zaren, eta ni zein likits, ez naiz ausart zure aitzinean agertzera, eta ez nuke agertu ere behar. Baiña neure miseriaren eta behar handiaren handitasuna konsideraturik, ezin nagoke agertu ere gabe, eta zure gana fabore eske ethorri gabe. Zu zara Aita zerukoaren alaba, haren semearen esposa, Iainkoaren etxea, Aingeruen Erregina, lurreko kreaturen Andrea, Itsasoko izarra, Birjina guziz garbia, ama paregabea, Adamen etorkiaren ohorea, eta munduko mirakullua. Aithortzen dut izen ohorezko hauken arauaz laudorio handiak merezi ditutzula, baiña laudorio guztien gaiñeko laudorioa, eta ohorerik handiena emaiten zaitzu zeren Iangoikoak emazte guztien artean bere ama hautatu baitzinituen. Handik zara bekatore guztien ararteko, eta hartzen dugu esperanza zurekin batean zeruko dohaiñak ardietsiko ditugula. Garen bada ararteko on, eska zakitza zeure semeari ene partez ene bekatuen barkamenduarenzat, egizu haren eta ene artean bakea, eta ezar nazazu haren garazian eta adiskidetasunean. A Birjina guziz garbia, enzun ezazu othoi ene othoitza: eta bekatore handia banaiz ere, eznazazula hargatik arbuia ez nazazula zeure ganik egotz, aitzitik fabora nazazu, eta ararteko on gertha zakizkit zeure semearen aitzinean. Ardiets diazadazu berthute guztien konplimendua, arimako eta gorpuytzeko garbitasuna, bihotzeko humiltasuna, Giristino lagunaren alderako amorioa eta karitatea, Iainkoa ganako debozinoa, eta haren borondate sainduaren egiteko anzea eta indarra. A Maria Birjin benedikatua, saindutasunaren mirakullua, garaziaren eta miserikordiaren ama, zure gomendioan ibenzen dut orai eta behiere neure bizia, eta dudan guztia. Begira nazazu espiritu gaixtoaren enganamenduetarik, eta bekatu mortaletan erortzetik: Hel zakizkit, eta fabora nazazu neure premia guztietan, nezesitatezko pontuetan, eta guztiz ere neure heriotzeko orenean. Egizu hanbat zeure othoitz onez eta arartekotasunaz, non hekin batean ardiets dezadan orai Iainkoaren garazia, eta gero mundu hunetako aldia dagidanean, haren Parabisuko loria. Biz hala.

Aingeru begiraleari egiteko othoitza

       Iainkaoren Aingerua, ene begiratzeko ordenatu zarena, esker deratzut ahal dagidan bezanbat zure ganik orai artean errezibitu ditudan ontasun guztiez. Ezagutzen dut ezen zu zarela ene bizitzearen gobernaria, espirituaren gidaria, adimenduaren argitzailea, beharretan faboratzaillea, periletan begiraillea, ardurako ongi egilea, eta pensamendu onen inspiratzaillea. Zu bethi zaude erne ita iratzarririk ni ukitzen naizen gauzen gaiñean. Ene inguruan zabilza gauaz eta egunaz deus gaizkirik gertha eztakidan. Presentatzen ditutzu Iainkaoren aitzinean ene desirak, othoitzak, eta obra onak, eta ekarten derauzkidatzu Iainkoaren donuak eta dohaiñak. Zenbat inspirazino on eman derautazu Iainkoaren arauaz bizitzeko kontuan? Zenbatetan behaztopatuko ninzen bekatuaren bidean, baldin zuk ezpanenduzu eskutik eduki? Zenbatetan eroriko ninzen munduko periletan, eta helduk inkontru gaitzetan, baldin zuk etsai ageri direnen zangarteak, zelatak, eta gaixtakeriak agertu, khendu, eta desegin ezpazinitu? Aithortzen dut egiazki ene bizitze gaixtoak añhitzetan ere merezi zukeiela urrundu zinen ene ganik, baiña ez nauzu utzi nahi izatu, iraun duzu zeure karitate handiz pietatezko obra hunetan. Nork erran ahal dezake zein obligatu naizen zure alderat. Zenbat derautzudan zor? Gure Iainkoak daki hori, eta zuk ere bai, eta ez bertzek, ene adiskide leiala. Ezagutzen dut eztela lekurik zure ganik errezibitzen ditudan ontasunen ezagutzeko eta ez merezi bezala ontasun hauken eskuerren errendatzeko. Behar bezala eztaidiket ez bata ez bertzea ere zeruraiño: baiña bitartean errezibi itzazu neure ahalaren arauaz emaiten derauzkitzudan eskerrak. O Espiritu dohatsua, zure karguaren eta gomendioaren azpian Iainkoak bere ontasuna gatik ene arima, gorputza, eta bizitzea ezarri dituenaz geroztik, othoitzez nagotzu nahi ditutzun eduki kargutan eta gomendiotan, oraiñokoan bezala hemendio aitzina ere kontu eta ardura eduktzen duzula. Zeure inspirazino sainduez, gogoeta onez aparta nazazu bekatu egitetik. Errebela nadinean ezar nazazu neure mende apur hunetan: hel zakizkit neure heriotzeko orenean: Orduan enplega ezazu zeure indar guztia, eta etsai guztietarik defendaturik eraman albaitnenzaku zeure konpañian zeruko loriara. Biz hala.

Parabisuko Saindu guztiei egiteko othoitza

       Salutatzen eta ohoratzen zaituztegu Parabisuko Saindu dohatsuak, Iainkoaren adiskideak, eta zeruko habitantak. Zuen dohatsutasunaz orhoiturik, eta geure miseriak hersturik, heldu gara zuen gana fabore eskatzera. Zuek iadanik akabatu duzue bizitze hunetako bidea, baiña guk orai darabilagu eskuen artean. Zuek munduko tormenta guztiei garaiturik irabazi duzue salbamenduko portua, baiña gu orai gabilza perilez inguraturik itsas uhinen artean. Zuek seguratu duzue zuen salbamendua, baiña gu ikaraz gabilza, izi eta beldur gara, ezin iakinez zer gerthatuko zaikun geure heriotzeko orenean. Ea bada sandu gloriosak, konplimendu guztiarekin zaudetenak, orhoit zaitezte othoi gure egitekoaz eta miseriaz. Beha diazaguzue gain horretarik zeuen karitatezko begiez, eta geure beharrak estal diatzaguzue zeuen faborez. Guk baiño lehen frogatu zenduten zenbat okasinoz eta enganamenduz bethea den mundu falso haur. Badakizue nola gauden peril suerte guztiez inguratuak, eta geure indar xoillez ezin eskapa gaitezkeiela, eta ez libra peril hetarik. Badakizue halaber geure egitez zein flako huts egiten, eta erorten errax garen, eta bertze alde egun guztiaz akometatzen gaituzten tentamenduak ere zein handiak eta borthitzak diren: Ardiets diazaguzue bada Iangoikoa ganik gure arimen salbamendua gibelatzen duten trabu guztiei garaitzeko indarra. O Aingeru sainduak, gizonaren salbamendua desiratzen duzuenak, eta hartzaz alegeratzen zaretenak. O Apostolu sanduak, Ebanjelioaren doktrina predikatuz mundua Iesus-Kristoren federa konbertitu duzuenak. O Martiir sinduak, fede Katolikaren mantenatzea gatik añhitz pena pairaturik azkenean zeuen biziak eman ditutzuenak. O Ipizpiku sainduak zeuen ansiaz eta trabailluz Iainkoareen Eliza bidezki gobernatu duzuenak. O dotor sainduak zeuen dotrina onaz Giristino fidelei bere salbamenduko bidea irakatsi derauezuenak. O Kofesor sinduak zeuen bizitze onaz, berthuteaz, eta exenploaz mundua argitu duzuenak. O Birjina sainduak arimako eta gorputzeko garbitasuna begiraturik munduaren eta haragiaren mugidak eta gutiziak garaitu dituzuenak. O Alhargunak eta bertze emazte sainduak, obra onetan eta berthutezkoetan mundu hunetan enplegatu zaretenak. Eta finean jeneralki saindu guztiak zeuen bizitze oharen merezimenduz Iainkoren faborearekin batean loriako khoroa irabazi duzuenak, orhoit zaitezte gutzaz, fabora gaitzazue zeuen othoitz onez, euzue gutzaz ansia, zareten gure ararteko Iainkoaren alderakotzat; eta ardiets diazaguzue haren ganik Fede egiazkoa, Esperanza, bizia, Karitatea konplitua, eta obra onetan fineraiño irauteko garazia, hunelatan bizitze miseriatu hunen ondoan merezient eta digne garatekeien bezala zuen konpañiara heltzeko, eta zuekin batean sekulako fin-gabekotzat Iainkoaren laudatzeko. Biz hala.

Giristinoak nola behar duen
bere konzienzia arratsean examinatu

       Giristino onak izaitekotzat behar dugu arrats guztiaz geure konzienzia examinatu, eta zer egin, erran, eta pensatu dugun egin gogoeta: iakitea gatik zer bekatu egin dugun egun hartan.

       Eta konzienziaren examinatze haur bortz pontu hautan dago.

       Lehena da Iainkoari eskerren emaitea haren ganik jeneralki errezibitu ditugun ontasun guztiez, eta beregainki egun hartakoez.

       Bigarrena, Iainkoari geure bekatuen ezagutzeko argi eta garazia eskatzea.

       Hirurgarrena, geure buruari kontu galdegitea beheroki, egun hartan eginez, erranez, edo pensatuz egin ditugun bekatuez.

       Laurgarrena bihotzeko urrikimenduarekin Iainkoari geure bekatuez barkamendu eskatzea, ahalik eta fitetzena kofesatzeko intenzinoarekin.

       Bortzgarrena, fermuki deliberatzea handik aitzina hobekiago bizitzeko, eta bekatuetarik (Iainkoaren faborearekin batean) apartetzeko.

       Eta examinatze hunen errazki egiten ikasteko, emanen deratzut hemen molde bat, eta nahi nuke huni iarraiki bazenenkitza.

Konzienziaren examinatzeko moldea

       Arratsean ohera baiño lehen nahi ba-duzu zeure konzienzia examinatu, bilha ezazu zenbait leku apartatu etxean edo bertzetan, eta hartan belhaurko iarririk has zaitea erraiten.

       Gorputzez eta bihotzez neure burua lurrera egotzirik presentatzen naiz zure Maiestate guziz gaiñekoaren aitzinean, ene Iainkoa eta Kreatzaillea, adoratzen zaitudala, neure arimako indar guztiaz.

       Haur erran eta beheiti ezazu zeure burua lurreraiño, eta berriz bere hala ailtxaturik errazu hunela.

       1. Eskerrak emaiten derauzkitzut Iauna orai artean zure ganikerrezibitu ditudan ontasunez: zeren zeure idurira eta imajinara kreatu bai-nauzu, zeure odol preziatuaz redemitu, giristino egin, eta bai zure Sagaramenduetan ere partale: añhitz periletarik begiratu, behar dudan mantenua eman, eta bekatuak barkatu. Baiña bereziki esker derautzut zeren egungo egun hunetan zeure eskutik eduki bai nauzu, ontasunik asko eman, añhitz gauzatan faboratu, eta munduko periletarik begiratu bai-nauzu.

       2. Eta zeren neure gaixotakeria hautsez oren oroz bekatutan erortzen ohoitua bai-naiz, hargatik nagotzu othoitzez, ha Iainko handia, nahi derauzkidatzun zure kontra egun egin ditudan bekatuak neure memoriora ekarri, bidezki ezagutzeko argia eman, ta bai hetzaz urrikimendu ere izaiteko garazia.

       3. Hunen ondoan iraul ezazu zeure espiritua, eta pensa ezazu ea zein lekutan ibili zaren goizetik arratseraiño, norekin minzatu zaren, zertan enplegatu duzun denbora, zer obra egin duzun, geheroki egiten duzula gogoeta zer bekatu egin ahal dukezun, eginez, erranez, edo pensatuz: hala gaizki eginak nola ontasun egin ahal zinitzakelarik egin gabe utzi dituzunak: eta halaber ea zeure ardurako inperfezionekin eta inklinazino gaixtoekin nola gobernatu karen.

       Eta zer-ere bekatu edirenen bai-tuzu egin duzula egun hartan, ezar ezazu zeure memorian, eta har ezazu ceure bihotzean urriki handia, eta hiruroetan eskuz io ezazu bulhara erraiten duzula.

       4. Hauk dira (ene ustez) ene Iainkoa, nik egungo egunean zure kontra egin ditudan bekatuak. Huna zein gaizki enplegatu dudan zuk ongi egiteko eman derautazun denbora. Bildu dut bekatua bekatuaren gaiñera, eta lehen egin nituenak egungoez berretu ditut. Ezagutzen dut, Iauna, erori naizela bekatu hautan, zure amorioan eta beldurtasunean behar bezala egon gabez.

Kontrizioneko aktea

       Ene Iainkoa eta Kreatzaillea, zeren zaren ontasun guztien gaiñeko ontasuna, eta nik gauza guztien gaiñetik maite zaitudana, hargatik dut damu neure bihotz guztiaz, zeren zure kontra egin dudan bekatu. Deliberatzen dut finki eta fermuki (zure garaziaren faborearekin batean) ez behiago bigurtzera okasinoetarik ihez egitera, egin ditudanan kofesatzera, eta emanen zaitan penitenziaren konplitzera. Eta nola bai-nagotzu humilki neure bekatuen barkamendu eske, hala dut esperanza ezen barkatuko derauzkidatzula zure miserikordia eta ontasun handia gatik. Biz hala.

       5. Eman diazadazu othoi hemendik ez gehiago egiteko garazia egin ditudanetara ez gehiago bihurtzeko, eta gauza guztietan zure borondate sainduaren konplitzeko indarra. Biz hala.

       Hauken ondoan errezu Confiteor, latinez edo Euskaraz.

Giristinoak nola behar dioen
bere burua Iainkoari arratsean gomendatu

       Erran dugun molde hunetan zeure konzienzia examinaturik, gomenda diazozu zeure burua Iainkoari: eta hartarakotzat erran itzazu, Pater Noster, Abe Maria, Credo in Deum eta gero othoitz haur.

OTHOITZA

       Iainko eternala, zure botherearen indarraz eguna eta gaua gizonaren probetxuko kreatu eta ordenatu dituzuna, ezar diatzadazu othoi neure arima eta gorputa gau hunetan zeure hegalen eta ontasunaren itzalaren azpian, eta begira nazazu gaurko periletarik. Desegin itzazu Espiritu gaixtoaren indarrak, ager itzazu haren zelatak ilhunbean atrapa ez-nazan;

indazu pausu ona, lo sosegatua; eztezazula permiti amets gaixtorik egin dezadan; aitzitik halako moldez aduki nazazu zeure eskutik, non ene gorputza lo datzan, bizkitartean, ene espiritua egon dadin iratzarririk zure aitzinean. Ha! argi eternalaren iguzkia, argi diazadazu othoi gauazko ilhunbe hunetan neure arima, eta begira nazazu bekatuko edo heriotzeko ilhunbean erortzetik. Badakusat ezen egungo eguna bere argiarekin iragan den bezala, iragaiten dela apur bana ene bizitzeko denbora-ere. Zaude bada, othoi, ene aldean gau hunetan, eta begira nazazu halako moldez, non salborike ta sendorik edireiten naizela bihar goizean, dizkitzudan eskerrak eta laudorioak neure ahal guztiaz. Biz hala.

       Aingeru saindua, ene presuaren begiratzeko kargua Iainkoaren pietatez hartu duzuna, argi diazadazu, othoi, gau huntan; goberna nazazu, eta begira gaitzetarik. Biz hala.

       Zure eskuetan ezarten eta gomendatzen dut, Iauna, neure arima: edukazu nitzaz kontu, hala nola redemitu bai-nauzu,Iainko egiazti zarena. Biz hala.

       Gero hauken ondoan ur benedikatua harturik etzin zaite oherat Iainkoaren benedizionearekin batean, zenbait pensamendu on gogoan erabiltzen duzula, eta hartan zaudela loak har zaitezkeien bezala.

Iainkoa biz laudatu

Bekatuetarik apartatzeko
maiz konsideratu behar diren pontuak

       Zer naiz? Lur.

       Non nago? Lurrean.

       Nondik heldu naiz? Lurretik.

       Norat noha? Lurrera.

       Noiz harago naiz? Ezta seguranzarik.

       Nagoen beraz bethi prestik,

       Seguranzarik eztenaz geroztik.

Marinelek nola egin behar dituzten
bere othoitzak itsasoan dabilzan denboran

       Zeren bai-takit iende añhitz dela Euskal-herrian itsasoan dabilanik, behar derauet hei ere erakutsi nola behar derauktaten bere orazinoak eta othoitzak Iainkoari egin,e ta egun oroz haren Maiestateari bere burua gomendatu. Eta egia erraitera premia handitako gauza da haur, zeren zenbatenaz eta halakoak periletan ago baitabilza itsasoan, hanbatenaz Iainkoari gomendatzeko iratzarriagoak, eta ikasiagoak behar dute egon. Hekenzat bada ezarten dut hemen othoitz egiteko molde bat, zeiñetzaz probetxa ahal ditezke egun oroz, hanbat goizean nola arratsean.

GOIZEAN ERRAN BEHAR DENA

       Goizean denborak hala emaiten duenean, zuek itsasoan zabiltzaten Marinelok bil zaitezte elkar gana, iar zaitezte belhauriko, eta zeuen gogoak Iainkoa gana ailtxaturik,eta zeiñaturik, erranezazue: Pater Noster, Abe Maria, eta Kredo, latinez edo Euskaraz.

       Eta hauken ondoan erran beza zuetarik batek apur bat gora eta hagitz orai hemen ibeniko dudan othoitza: Eta bitartean eduki bezate bertzek ere hartan gogoa, enzun bezate, edo nork bere liburuetan ixilik irakur bezate, zeren estimatzen dut ez-tela izanen bat-ere irakurtzen dakien marinelik liburu haur izanen eztuenik.

OTHOITZA

       Iainko Iauna guziz botheretsua, huna gu zure kreatura gaixoak presentatzen gara goiz hunetan zure Maiestate sainduaren aitzinean, zore derautzugun ohorearen eta laudorioaren ahal bezanbat errendatzera. Adoratzen zaitugu humilki geure indar guztiaz, eta aithortzen dugu zu zarela gure Kreatzaillea, Salbatzaillea, Iabea, habea, ontasun guztien ithurria,eta bai emaillea ere. Eskerrak emaiten derauzkitzugu zure ganik orai artean errezibitu ditugun ontasun guztiez, eta beregainki zeren ioan den gauean peril guztietarik begiratu baikaitutzu. Bada gauean bezala egunean ere begira gaitzazu, othoi, eta zeure eskutik eduki gaitzazu. Gure pensamenduak, sentimenduak, hitzak, obrak, eta gorputzaren manaiu guztiak goberna itzazu, eginen, erranen, eta pensatuko dugun guztia zure ohoretan eta laudoriotan gertha ditekeien bezala. Zeure ontasuna gatik begira gaitzazu egungo egunean bekatu egitetik: benedika ezazu gure trabaillua, eta iguzu zure beldurtasunean eta amorioan egun hunen iragaiteko garazia.

       O Maria Birjina gure Salbatzaillearen ama, zu zara haren ondoan gure esperanza guztia, othoitzez gagozkitzu har gaitzazun egun zure faborearen azpian.

       Eta zuek, o Aingeru sainduek gure begiratzeko eta gobernatzeko Iainkoaren ontasuna gatik ordenatu zaretenak, hel zakizkigute, othoi, egungo gure peril eta premia guztietan:

Zaudete bethi gure inguruan, eta zuen indarraz begira gaitzazue inkontru gaixtoetarik. Biz hala.

BERTZE OTHOITZA

       Iainko Iauna guztiz botheretsua, lurrean bezala itsasoan ere esku duzuna; eta zure baithan bere esperanza ezarten dutenak zeure ontasuna gatik egiratzen eta defendatzen dituzuna, enzun ezazu orai gure othoitza, eta beha diazaguzu zeure pietatezko begiez. Eta nola Israeleko semeak Egipteko gathibutasunetik atherarik, itsasoaren erditik oiñik busti gabe iragan baitzinituen, eta prometatu zeneraben herrira, egunaz hedoi batez, eta gauaz su-argiz gidatzen zinituela, heldu baitzinituen: Abraham zure zerbitzari leiala Kaldeanoen eskuetarik libraturik bere bide guztietan begiratu baitzenduen: Tobias zure adiskidearen semeari bidean lagun Rafael Aingerua eman baitzinioen: Hirur Errege zure adoratzera ethorri zirenak bere herritik Betlehemera, eta berriz handik bere herrira izar eder berri batez gidatu bait-zinituen: eta hauken guztion adlerakotzat zeure faborea erakutsi baitzenduen,hala egizu eta erakuts ezazu unzi hunen eta hunetan goazinen alderakotzat ere. Badakizu, Iainko handia, ezen gure bizia peril handian uraren gaiñean dabilala, eta salborik ilkitzeko baldin zuk zeure bothereak faboraa ezpagaitzazu, seguranzarik ezin dukegula. Fabora gaitzazu bada zeure itzalaren azpian ezar gaitzazu. Inkontru gaitz guztiak gure ganik aldara itzazu. Iguzu denbora ona, emea, eta plazenta, eta egor diazaguzu zure Aingerua gidatzeko, laguntzeko, gobernatzeko, ta desiratzen dugun portura helzeko: Gero hunelatan hasi dugun biaje haur kontentamenduarekin akabaturik, ta geure etxetara osasunarekin bihurturik, eman diatzogun zure Maiestateari ontasun hautaz guztioz eskerrak eta laudorioak, eta bethiere zure zerbitzuan enplega gaitezin. Biz hala.

       Gero guztiok elkarrekin errazue, Salbe Regina latinez, hemen ezarten ditudan orazinoekin.

ARRATSEAN ERRAN BEHAR DENA

       Goizean bezain ongi arratsean ere bear derautzazue zuek Marinelok zeuen buruak Iainkoari gomendatu. Halakotz belhauriko iarririk eta zeiñaturik erran itzazue: Pater Noster; Abe Maria, Credo in Deum eta gero zuetarik batek erran beza arratseko othoitz haur, goizekoaz erran den moldean.

OTHOITZA

       Iainko eternala, zure botherearen indarraz eguna eta gaua gizonaren probetxuko kreatu eta ordenatu ditutzuna, ezar diatzaguzu othoi geure arimak eta gorputzak zeure hegalen itzalaren azpian, eta begira gaitzazu gaurko periletarik. Zu argi eternalaren iguzkia zarena, argi diazaguzu gauazko ilhunbe hunetan: bisita ezazu zure benedizionez unzi hunetan den konpañia haur: khen itzazu gure ganik espiritu gaixtoaren enganamenduaketa zelatak: Zure Aingeru sainduak gurekin egon bitez, eta zu prinzipalki zaude gure aldean gau hunetan, eta begira gaitzazu halako moldez non salborik eta sendorik edireiten garela bihar goizean, dizkitzugun eskerrak eta laudorioak geure ahal guztiaz. Biz hala.

       Hunen ondoan erraitzue Andre dana Mariaren Letharinak hemen diren bezala.

       Eta gero nork bere aldetik erran beza: Angele Dei, eta In Manus, euskaraz hunelaxe:

       Aingeru saindua ene begiratzeko kargua Iainkoaren pietatez hartu duzuna, argi diazadazu othoi gau hunetan, goberna nazazu, eta begira gaitzetarik. Biz hala.

       Zure eskuetan ezarten eta gomendatzen dut, Iauna, neure arima: Edukazu nitzaz kontu, nola redemitu bai-nauzu, Iainko egiati zarena. Biz hala.

       Iainkoak digula gau on. In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti Amen.

Itsasoan tormenta ailtxatzen denean
erran behar diren orazinoak

       Ikus ba-dezazue tormenta ailtxatzen dela itsasoan, iar zaitezte belhauriko, eta erran itzazue Andre dana Mariaren Letharinak, orai berean ezarri ditugun moldean, eta hek akabatu ondoan erran itzazu orazino hauk.

       Vers. Post partum Virgo inuiolata permantisti.

       Resp. Dei genitrix intercede pro nobis.

       Vers. Ora pro nobis Beata Clara.

       Resp. Ut digni efficiamur promiffionib. Christi.

       Vers. Saluos fac feruos tuos.

       Resp. Deus meus sperantes in te

       Concede nos famulotuos quaefumus Domine Deus perpetua mentis et corporis sanitate gaudere: et gloriosa Beatae Mariae semper Virginis intercessione à praesenti liberari tristitia, et aeterna perfrui letitia.

       Eta gero batek apur bat hagitz erran beza othoitz haur.

OTHOITZA

       Iainko guztiz botheretsua, beharrean daudezinak zeure begi pietatezkoaz miratzen ditutzuna, enzun ezazu othoi, premia hunetan egiten derautzugun othoitza. Zeure begi miserikordiazkoak itzul itzazu gure gana, eta zeure botherearen faborea egor diazaguzu herstura handi hunetan. Dakusazun bezala, iauna tormentatuak gara, biziaren galtzeko periletan gaude, eta esperanza guti ahal dukegu tormenta hunetarik salborik ilkitzeko, baldik zuk zeure beso botheretsuaren indarraz atheratzen ezpagaitutzu. Ea-bada, Iainko ona, libra gaitzazu othoi peril hunetarik, hala nola libratu bait-zenduen, Abraham Kaldeanoen eskuetarik, Isaak sakrifikatzetik, Iakob bere anaiaren haserretasunetik, Ioseph bere anaien inbidiatik; Noe dilubioaren uretik, Loth Sodomako sutik, Israelitak Egyptoko gathibutasunetik, Dabid Saulen eta Goliasen botheretik, Susana falso testimoniotik, Daniel lehoiñetarik, hirur morroiñak Ananias, Azarias, eta Misael labeko sutik, Ionas balearen sabeletik, Iondone Petri Erregue Herodesen garzeletik, eta Iondone Paulo itsas uhinetan hundatzetik. Zuk orduan zeure adiskide hauken alderakotzat erakutsi zenduen zeure botherearen indarra, egizu bada orai gure alderakotzat ere hainbertze. Zure Apostoluek egun batez tormentatuak zebilzanean, gin zuten laster fabore eske zure gana, eta bere hala faboratu zinituen. Huna, Iauna, nola garen gu ere orai, hek orduan bezala tormentatuak, eta hek bezala zure ganatzen gara, oihuz gagozkitzu erraiten deratzugu: Salba gaitzazu, Iauna, zeren bertzela hondatzera goazi. Geldi itzazi haizeak, sosega itzazu uhinak, argi itzazu hedoiak, klara ezazu denbora, eder ezazu itsasoa, desegin ezazu espiritu gaixtoaren indarra, erakuts diazaguzu zeruko argia, khen diazaguzu bihotzeko tristura, eta alegera gaitzazu zeure konsolamenduz. Orhoituko gara fabore hunetzaz bizi garen egunetan, eta eskerrak emanen derauzkitzugu geure ahal guztiaz.

       Eta zuri ere minza nakizun Birjina saindua gure Salbatzaillearen ama, orai da ordua: Zu zara otsasoko izarra, eta beharrean daudenen faboratzaille handia: hel zakizkigu bada, othoi, herstura handi hunetan, zaren ararteko on, ardiets diazaguzu tormenta hunen sosegua, eta peril hunetarik libratzeko garazia. Biz hala.

       Hauken ondoan iduritzen ba-zaitzue erran ahal dezakezue: Salbe Regina, edo zenbait bertze orazino plazer dukezuenetarik.

FINA